حاصل كلام آنكه:در باب قصاص، بايد كيفر از جهت مقدار درد و عذابى كه معمولاً و عرفاً مقتضاى طبيعى جنايت است، با اصل جنايت، همگون باشد. لزوم اين همگونى را مى توان هم از خود عنوان قصاص با توجه به مناسبات عرفى و عقلايى حكم و موضوع، به دست آورد و هم از طريق برخى از ادله‌اى كه حكم قصاص را بيان كرده‌اند، از آن جمله:

١ ـ آيؤ شريفؤ:

{وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةء مِثْلُهَا فَمَنْ عَفى وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللّهِ إِنَّه لايُحِبُّ الظّالِمينَ، } .

پاداش كار بد، كار بد است همانند آن، و كسى كه از حق خود درگذرد و مصالحه كند مزد او با خداوند است، همانا خداوند ستمگران را دوست نمى‌دارد. (٢٥)

اين آيه به قرينؤ آمدن كلمؤ «عفو» در ذيل آن، ناظر به قصاص ميان افراد است. در آيه، از قصاص تعبير به «سيئة» شده با آنكه قصاص، حق است و سيئه نيست. اين تعبير يا براى بيان تقابل زوجى ميان جنايت و قصاص است، يا از آن روى است كه عمل قصاص نسبت به شخص مورد قصاص، عملى بد و ناخوشايند است. در هر صورت معناى آيه آن است كه اگر كسى بخوهد كار بد را با كار بد پاسخ گويد، واجب است كار او همسان با كار طرف مقابل باشد نه بيشتر از آن. بنابراين، آيؤ شريفه دلالت بر آن دارد كه اندازؤ مماثله نيز از حقوق مجنئعليه است و بدون شك، احساس درد و عذاب در مقابل عدم احساس درد و عذاب به واسطؤبى‌حسى، داخل در مقدار مماثله است.

٢ ـ آيؤ شريفه:

{فَإنْ عَاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ماعُوْقِبْتُمْ بِهِ وَلئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرء للصّابِرينَ } ..

اگر مى‌خواهيد كيفر دهيد، همان گونه كه كيفر ديديد كيفر دهيد و اگر صبر ورزيد، آن براى صابران بهتر است. (٢٦)

استدلال به اين آيه همانند استدلال به آيؤ پيشين است.

(٢٥) شورى، آيه ٤٠.
(٢٦) نحل، آيه ١٢٦.