فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٨ - قاعدؤ اتلاف(٢) محمد رحمانى
از اين تعريف چند تفاوت ميان قاعدؤ اتلاف و غصب مىتوان استفاده كرد:
اولا:موضوع غصب سلطه بر مال ديگران به قصد عمد و دشمنى است در حالى كه در قاعدؤ اتلاف عنصر عمد ملاك نيست و اگر كسى مالى را بدون عمد تلف كند، قاعدؤ اتلاف جارى بوده و او ضامن است.
ثانياً:موضوع غصب تنها مال است، ولى قاعدؤ اتلاف ـ همان گونه كه گذشتـ فراگير بوده و شامل اتلاف نفس، حقوق و حتى عمل ديگران ـدستكم كار عبيد و اماءـ مىگردد.
ثالثاً:در اتلاف مال و يا شئ ملاك نابودى و تلف شدن آن شئ است وليكن در غصب ملاك صدق عنوان غصب، نابودى آن شئ نيست؛ زيرا چه بسا شخصى از روى عدوان مال ديگران را تصرف كند. معذلك آن مال باقى باشد.
رابعاً:ملاك صدق عنوان غصب سلطه وتصرف عدوانى است، برخلاف قاعدؤ اتلاف كه ممكن است هيچگونه تصرف و سلطهاى در كار نباشد، با اين وصف اتلاف صادق باشد.
٩ ـ فقهاى اهلسنت و قاعدؤ اتلاف
در اين بخش ابتدا مباحث كلى مربوط به قاعده و سپس مطالبى دربارؤ چگونگى ضمان به قاعدؤ اتلاف و ملاك زمان قيمتگذارى از نظر مذاهب چهارگانه خواهد آمد.
دراين بخش، اجمالى از مطالب موسوعة الفقهية را دربارؤ اتلاف مىآوريم: سپس نظرات فقهاى چهار مكتب فقهى مهم اهلسنت مطرح خواهد شد. مهمترين مطالب موسوعه از اين قرار است:
١ ـ الفاظى كه در بحث فقهى با عنوان اتلاف ارتباط دارد، عبارتنداز: (٢٥)هلاك، تلف، تعدى، افساد، جنايت، اضرار و غصب. اين عناوين با اتلاف از نظر احكام ارتباط دارند.
(٢٥)وافى، ج٤، ص٦٥٧ ـ ٣٥٨.