در اينجا عقل با صراحت به عنوان منبع معرّفى شده است. قابل ذكر است كه مرحوم شيخ در عين‌حال كه عقل را بعنوان منبع قبول مى‌كند، امّا قياس و استحسان و امثال آن را حجّت نمى‌داند، و در موارد متعدد تصريح به عدم حجيّت آنها مى‌نمايد. مثلاً در كتاب المسائل الساغانيّة مى‌فرمايد:

«فأمّا القياس بالشّريعة فليس بأصلٍ عندنا ولامثمر عِلماً. (٩)

همين مسأله است كه ايشان را از راه ابن‌جنيد و امثال او جدا نموده است، كه بعداً به تفصيل دربارؤ آن سخن خواهيم گفت.

قواعد استنباط از ديدگاه شيخ مفيد(ره)

همانگونه كه قبلاً اشاره شد پيش از شيخ مفيد(ره) ابزار اجتهاد خيلى محدود بوده و با پا نهادن او به عرصؤ فقاهت تغيير و تحوّلات چشمگيرى در آن به وجود آمده است. او منهج فقهى جديدى را بر اساس قواعد و اصول منظّمى پايه‌گذارى كرد كه مى‌شود آن قواعد و اصول را به چهار دسته تقسيم نمود:

١ ـ قواعدى كه ما را به دو منبع بزرگ يعنى كتاب و سنّت به معنى اعم مى‌رساند؛ مانند: بحث حجيّت اجماع، شهرت، سيره و اخبار، كه در ميان آنها حجيّت اخبار از اهميت بيشترى برخوردار است. چنان كه خود شيخ(ره) در كتاب تذكره مى‌فرمايد:

«وثالثها: الأخبار وهي السبيل إلى إثبات أعيان الاُصول من الكتاب والسُنّة، وأقوال الأئمّة (ع). (١٠)

اخبار راه رسيدن به كتاب و سنّت و أقوال أئمّة(ع) است.

(٨)همان، ج٣، المسائل الصّاغانيّة، ص٤٤.
(٩)مصنّفات شيخ مفيد، ج٣، المسائل الصاغانيّة، ص١١١.
(١٠)همان ، ج٩، التذكرة، ص٢٨.