مباشر صادق نيست؛ ولى عنوان سبب گاهى با فعل مثبت تحقق پيدا مى‌كند و گاهى با فعل منفى. و اين در جايى است كه انجام كارى وظيفؤ شرعى و قانونى باشد و شخص موظف آنرا ترك كند، مانند اينكه وكيل و يا ولى موظف است مال موكل و مولى‌عليه را حفظ كند و آن را در مكان امنى قرار دهد با اينحال اين فعل را ترك كند. در اين صورت تلف مال به سبب اين فعل منفى محقق است و در نتيجه وكيل يا ولى ضامن است.

٢ ـ در تحقق عنوان مباشر ميان فعل مباشر و تلف عاملى ديگر فاصله نمى‌شود، بر خلاف عنوان سبب كه ميان فعل مباشر و تلف عاملى ديگر واسطه مى‌شود.

٣ ـ در تحقق عنوان مباشر عنصر تقصير (رعايت نكردن احتياطات لازم) شرط نيست، ولى در تحقق عنوان سبب تقصير شرط است. بنابراين اگر كارى سبب تلف شده باشد، وليكن هيچ‌گونه بى‌احتياطى در آن صورت نگرفته باشد، اين تلف به سبب، منتسب نخواهد بود، مانند اينكه چاهى حفر شود و به مقدار كافى علايم باز دارنده در اطراف آن، جاسازى شود با اينحال شخصى در آن بيفتد.

د. ادله ضمان سبب اتلاف

در ضمان مباشر اتلاف ميان فقها اتفاق وجود دارد. اختلاف در برخى از مباحث ديگر، مانند: قلمرو ضمان به اتلاف است. اما ضمانِ سبب اتلاف هر چند امرى روشن و بى‌نياز از دليل است وليكن چون سبب، اقسام گوناگونى دارد، در پاره‌اى از اقسام آن ممكن است نسبت ضمان شك و ترديد وجود داشته باشد. از اين رو شايسته است ادله ضمان سبب اتلاف، به گونؤ اجمالى مورد رسيدگى قرار گيرد. اهميت اين رسيدگى از آن جهت است كه روشن شود آيا اطلاق لفظى براى ضمان به سبب از روايات پيدا مى‌شود يا نه؟

ادله‌اى كه لازم است بدين منظور مورد توجه قرار گيرد، عبارت است از: تمام ادله‌اى كه در مبحث ادله قاعده اتلاف مورد بررسى قرار گرفت؛ زيرا آيات و روايات و سيره عقلا، همان گونه كه مباشر در اتلاف را موجب ضمان دانسته است، سبب در اتلاف مال ديگران