هر كسى كم‌وبيش از فقهِ تنها ـ كه يكى از علوم اجتهاد است ـ با خبر باشد مى‌داند كه مثل يك درياى بى‌پايانى مى‌ماند كه احاطه به كليات آن پس از چهل سال زحمت شب و روزى نمى‌توان پيدا كرد. شما يك كتاب كم‌حجم كوچك فقط مى‌بينيد به نام عروة الوثقى يا وسيله مثلا، و ديگر نمى‌دانيد اين با چه زحمتهاى طاقت‌فرسا و خون‌دلها تهيه شده و به دسترس توده گذاشته شده، اين نتيجؤ شصت، هفتاد سال عمر يك فقيه است. (٩)

تشريع فقه شيعى در زمان پيامبر اكرم(ص)

گروهى گمان كرده‌اند كه فقه اماميه در سده‌هاى بعد از عهد پيامبر عظيم‌الشأن اسلام(ص) تدوين و تكميل شده است؛ اين امرى است كه خاورشناسان به عمد يا جهل آن را در ميان مسلمانان رواج داده‌اند، اينان مى‌خواهند اين‌گونه القا كنند كه شيعه اعتناى چندانى به سنت نداشته و فقه خويش را عمدتاً از زمان صادقين (عليهماالسلام) به بعد تدوين كرده است، و از آنجا كه در نقل سنت نبوى مجعولات زيادى را قايل است، لذا پيوستگى خويش را به صدر اسلام از دست داده است. بويژه آنكه منكر عصمت براى جميع صحابه بوده، و چه بسا طعن را نسبت به بعضى از صحابه نيز جايز مى‌داند. ايشان در اين راستا به گفتارهايى از بعضى كتب اهل قلم اماميه، خصوصاً از دوران صفويه استناد مى‌جويند، و همين امر را باب جدايى شيعه از ديگر مذاهب اسلامى معرفى مى‌كنند. در حالى كه قضيه درست بر خلاف اين مطلب است؛ زيرا تفكر شيعى چه در اصول و چه در فروع و چه در اخلاقيات يك رابطه انفكاك ناپذير با سنت نبوى دارد. تاريخ فقه اسلامى داراى دو دوره است: ١ـ دوره تشريع و قانونگذارى. ٢ـ دورؤ تفريع و بيان فروع و تطبيق قانون بر موارد؛ نه آنگونه كه مستشرقين چون پطروشفسكى مى‌گويد:

در آغاز كار، در جماعت اسلامى، فقط قرآن مبنا و منبع تعليمات دينى و در

(٩)امام خمينى، كشف‌اسرار، ص٢٥٨.