اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٣١٠ - آشوبى نطنزى
ابوالفتح دهقان سامانی
ابوالفتح سامانی متخلّص به «دهقان» فرزند باباخان، شاعر و ادیب مشهور چهارمحالی در سال ١٢٦١ق (و یا به قولی ١٢٤٠ق) در قریه «سامان» متولّد شد. از نوجوانی طبع شعر داشت، به اصفهان آمد، و در انجمن ادبی ابوالفقراء شرکت کرد، و با شعرای اصفهان مأنوس و رفیق شد[١] و ضمن آن، در مدرسه جدّه ساکن شد، و به تحصیل مشغول گردید، و از اساتید عالی قدری همچون آخوند کاشی و شیخ حسن شیرازی بهره گرفت. در بهار و تابستان در زادگاه خود به زراعت و فعّالیت مشغول بوده، و در زمستان به اصفهان می آمده، و در محافل شعراء و فضلاء شرکت می نموده است. انواع شعر را با مهارت می گفته، خصوصا در غزل، طبعی توانا داشته، و با آتش اصفهانی رقابت داشت. اشعار و آثارش را مدوّن ساخت؛ از آن جمله است:
١. شکرستان، مطبوع ٢. مثنوی سلیمان و بلقیس شامل هفت صد بیت ٣. مثنوی داوود و طالوت و جالوت شامل شش صد و پنجاه بیت ٤. هزار و یک شب (که نظم الف لیل و لیله می باشد، در حدود هفتاد هزار بیت که شاهکار ادبی است، مطبوع ٥. باستان نامه، شامل اشعار تاریخی و افسانه های تاریخی «دهقان». سرانجام در سال ١٣٢٦ق در قریه سامان وفات یافت، و همان جا مدفون گردید. میرزا ابوالقاسم ذوقی در تاریخ وفات او گوید:
مرغ طبع ذوقی خواند مصرعی به تاریخش: «در حدیقه ها بارم لاله کار شد دهقان»
و آتش اصفهانی هم در قطعه ای مادّه تاریخ فوت دهقان را چنین یافته:
زد خامه آتش رقم سال وفاتش: «از داس اجل گشت درو حاصل دهقان»
و این اشعار از او است:
ماه من آفتاب تابد صبح تو به وقت غروب آمده ای
فرد مانند استخاره بیا تا بدانم که خوب آمده ای
* * *
[١] اصفهان (کتاب جوانان)، ص٢٤٨.