ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١١ - خلافت برازندهء نيرومندترين انسانها و داناترين آنان مى باشد

يك نظريه الطاف و عنايات خداوندى براى بندگان مطيع مربوط به فضل و احسان او است نه استحقاق ضرورى بندگان ] بلكه همان طور كه گفتيم به عنوان فضل و احسان در هنگام عمل صالح .
ولى نقمت و عذاب خداوندى تنها يك قسم است ، يعنى بيش از يك مورد ندارد و آن هم موقعى است كه خطايى از بنده اش صادر شود و توبه نكند . در اين مورد هم چنان نيست كه عذاب و نقمت يك امر ضرورى باشد . زيرا بر مبناى يك اصل كلامى « خداوند بر مبناى حكمت و مشيت بالغهء خود ، پاداش نيكوكارىها را بر خود مقرر فرموده است ، و لذا از پاداش تخلف نمى فرمايد ، در صورتى كه در تعذيب و انتقام چنين قرارى وجود ندارد . » و اين اصل در مباحث گذشته مورد تحقيق مشروح قرار گرفته است كه تعذيب و انتقام معلول انحراف و انحطاط خود شخص و در برخى موارد براى تطهير انسان از آثار خطاها است نه اين كه گناهان بندگان به خدا ضررى برساند و او به اين جهت در صدد تعذيب بندگان و انتقام از آنان برآيد .
٣ ، ٤ - الجدير بالخلافة أيّها النّاس ، إنّ أحقّ النّاس بهذا الأمر أقواهم عليه ، و أعلمهم بأمر اللَّه فيه فإن شغب شاغب استعتب ، فإن أبى قوتل ( اى مردم شايسته ترين انسانها به خلافت نيرومندترين مردم بر اين امر و داناترين آنان است ) خلافت برازندهء نيرومندترين انسانها و داناترين آنان مى باشد .
دو عامل اساسى ، پيش برد « حيات معقول » انسانها را به طور حتم تضمين مى كند : عامل يكم - علم و معرفت به ارتباطات چهارگانهء انسان در دو قلمرو « آن چنان كه هستند » و « آن چنان كه بايد باشند » .
عامل دوم - حكَّام برازنده و جامع نيروى مديريت انسانها و علم و معرفت . بررسى و