ترجمه و تفسير نهج البلاغه

99 - و من خطبة له عليه السلام في التزهيد من الدنيا

ترجمهء خطبهء نود و نهم

عامل دوم - ابهامات و تاريكىهائى كه سودجويان بنام دين

صحنههاى گوناگونى از زندگى انسانها كه از برابر ديدگان ما عبور مى كنند مى توانند براى بيداران ما عينىترين واقعيّات سازنده باشند

اگر انسان به مجموعهء آغاز و انجام زندگى و مقدّمات و نتائج و علل و معلولات جاريه در موجوديّت خود در اين زندگانى آگاه شود ، هم در اشباع و برخوردارى از لذائذ و تجسيم آرزوها اصول را مراعات ميكند و هم در اداى حقوق واجبهء الهى و سپاس نعمتها و احسان بيكران خداوندى

100 - و من خطبة له عليه السلام في رسول اللَّه و أهل بيته

ترجمهء خطبهء صدم

توفيق و عنايات ربّانى

عظمت اين مربّى ( علىّ بن ابي طالب عليه السّلام ) در آنست كه براى آگاه ساختن و تعليم و تربيت مردم از خدا يارى مى جويد

علَّت استمرار شهادتين بر زبان أمير المؤمنين عليه السّلام

خداوند متعال پيامبر را براى اظهار حقّ و گويايى ذكر خود فرستاد

از پرچم حقّ دور نشويد كه هلاك قطعى است

2 - بطىء القيام

اركان اساسى حيات آدمى با گذر از سه نقطهء جارى از زمان بنام ديروز و امروز و فردا

كار كسى كه ديروز و امروز و فردا براى حيات او اركان اساسى است ، موجى مفيد در اقيانوس ابديّتست

3 - سريع إذا قام

آرى ، مردم دوران على عليه السّلام پس از گذشت ساليان متمادى ، برخاستند كه او را بشناسند و تسليم او گردند ، ولى دريغا كه وقت گذشته و دير شده بود

قطعى بودن ظهور حضرت مهدى محمّد بن الحسن العسكرىّ عجّل اللَّه تعالى فرجه الشّريف

خاندان عصمت ستارگان هدايت براى كشتى وجود انسانها در اقيانوس هستى مى باشند

101 - و من خطبة له عليه السلام و هي إحدى الخطب المشتملة على الملاحم

ترجمهء خطبهء صد و يكم

در شهادت بوحدانيّت خدا ، بايد نهان با آشكار و قلب با زبان توافق داشته باشند

وجود خدا و وحدانيّت او منكر واقعى ندارد

براى اشباع خودخواهى ، تا خود فروشى كه نتيجهء مستقيم خودنمائى است پيش مى روند

اختلاف و خصومت با علىّ بن ابي طالب عليه السّلام يا معلول نادانى بوده است و يا خودخواهى در درجهء خودپرستى

گمراهى كه در شام عربده مى كشد و پرچم در اطراف كوفه مى زند

اگر ناتوانان در فتنهها نابود ميشوند ، قدرتمندان نيز با داس همان فتنهها درو مى گردند

102 - و من خطبة له عليه السلام تجري هذا المجرى و فيها ذكر يوم القيامة و أحوال الناس المقبلة يوم القيامة

ترجمهء خطبهء صد و دوم

منتفى شدن هر گونه نيك و بد نتيجهء طبيعى فراموش كردن يا انكار روز قيامت

وضع كيهان در روز قيامت دگرگون مى شود

قيامت روزى است بسيار سخت

اى مردم ، فتنه هايى مانند ظلمات شب تاريك در پيش رو است

جهادگران در برابر آن فتنه گران ، در نزد متكبّران ، ناچيز و در روى زمين مجهول و در آسمان معروفند

103 - و من خطبة له عليه السلام في التزهيد في الدنيا

ترجمهء خطبهء صد و سوم

آنچه كه مربوط به حفظ هويّت اصلى حيات است نه تنها تحصيل آن منافاتى با زهد ندارد ، بلكه مسامحه در تحصيل آن كه موجب اختلال حيات مى گردد ، خلاف زهد حقيقى است كه در اسلام مطلوب است

نوش بىنيش و قدرتى كه رو به ضعف نرود در اين دنيا وجود ندارد

يك مسألهء مهمّ در بارهء زيبائى و قدرت

بمنكرين الهيّات بگوئيد هر اندازه كه آگاهى و بينائى يك انسان عالىتر باشد ، آن انسان الهىتر است

جهت دوم - در توضيح اين تفاوت

ادّعاى علم را از كسى كه آگاهى به خود ندارد و به اندازه و ارزش خود جاهل است باور مكنيد

در انسان جلوه هائى از صفات خدا وجود دارد ، لذا هر كه خود را شناخت پروردگارش را شناخت

2 - اختيار فرشته اى

هر اندازه رشد نفس انسانى بالاتر برود ، با شناخت عظمتهاى بيشتر و عالىتر در نفس ، خداوند سبحان را بهتر خواهد شناخت

شناخت كمال يافتگان و قرار گرفتن در جاذبهء محرّك آنان از مهمّترين عوامل خداشناسى و قرار گرفتن در جاذبهء او است

انسانى كه بحال خود رها شده است ، انحرافش از صراط مستقيم قطعى است

زمانى فرا مى رسد كه در آن زمان مردان الهى گمنام زندگى مى كنند ، در عين حال چراغهائى فرا راه رشد و كمال انسانها مى باشند

فقط اين انسانهاى گمنام هستند كه حيثيّت بشرى را حفظ ميكنند و در راه اعتلاى آن ، بدون اين كه سر و صدائى براه بيندازند از همهء دنيا مى گذرند

104 - و من خطبة له عليه السلام

ترجمهء خطبهء صد و چهارم

تفسير عمومى خطبهء صد و چهارم

تلاش شديد پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله در راه ايصال انسانها به رشد و كمال

علىّ عليه السّلام حدّ اعلاى تلاش و تكاپو را در ريشه كن كردن جاهليّت و خودكامگىها از جامعه انجام داده است

من همان علىّ بن ابي طالبم كه با كمال تجاهل كه در بارهء من مى ورزيد ، بخوبى مى توانيد مرا بشناسيد ، بدانيد تا جان در بدن دارم با قدرتى كه از خدا در اختيار دارم باطل را شكافته حقّ را از پهلوى باطل بيرون خواهم آورد

مى دانم حقّ طلبى من شما را بزحمت خواهد انداخت ، ولى آن گاه كه رحمت حقّ را مشاهده كرديد ، عظمت حقّ را دريافته و آرزو خوا هيد كرد كه اى كاش همهء لحظات عمر را در رنج و شكنجهء حقّ طلبى ، حقّ يابى و حقّ پذيرى سپرى مى كرديد ) *

105 - و من خطبة له عليه السلام في بعض صفات الرسول الكريم و تهديد بني أمية و عظة الناس

بنى اميّهء خودكامه چه بهره اى از اين دنيا و رياستش گرفتند

اى بنى اميّه ، بشنويد يا نشنويد ، بزودى دنيا و رياست بىاساس آنرا با كمال ذلَّت و خوارى از دست خواهيد داد

براى كسى كه سؤالى مطرح نيست ، معرفتى مطرح نيست

طرح صحيح سؤال اساسىترين عامل تسهيل جواب است

لذا پاسخ يك سؤال هنگامى مى تواند بمنطق واقعى خود برسد كه موضوع و انگيزهء سؤال كاملا روشن شود ) *

يك سؤال و پاسخهاى متعدّد

قسم دوم - محدوديّت معلومات و نيروهاى مغزى انسانها بطور عموم

قسم سوم

يكى از مقدّسترين حالات روحى انسان موقعى بروز مى كند كه در آن هنگام كه پاسخ سؤالى را كه نمى داند ، سكوت كند ، و مقدّستر از آن اينست كه به سكوت محض قناعت نورزد و با كمال شجاعت و صراحت بگويد « من نمى دانم » و با احساس عظمتى كه در بارهء واقعيّات و لزوم آشنائى با آنها دارد ، بهمين « نمى دانم » هم قناعت نكند و حركت خود را ادامه دهد و در رديف جويندگان و سؤال كنندگان در بارهء واقعيّتى كه نمى داند قرار گيرد

اگر در مسير شناخت واقعيّات در حركتيد ، گذر شما به روشنائىها و تاريكىها خواهد افتاد ، متوجّه باشيد بدون علَّت روشنائىها را با تاريكيها مشوّش و تاريك مسازيد

هرگز در آن صدد نباشيم كه براى حفظ موقعيّت خود و يا بجهت وحشت از روياروئى با حقائق جديد ، پاسخ سؤال را چنان ابهام آميز و درهم و برهم كنيم كه مغز سؤال كننده را بپيچانيم

در حقايق عالى هستى و اصول بنيادين حيات ، سراغ دانايان وارسته از آلودگىها را بگيريم ، چه بسا كه بدون اين كه شما مسأله را مطرح كنيد ، با وضع روحى و گفتار مستند به روش ماوراى طبيعى شخصيّتشان ، مسألهء شما را حلّ و فصل نمايند

دخالت چگونگى وضع محيط و اجتماع در بروز سؤالات و پاسخهاى آنها

يكى از اساسىترين مختص هوى پرستى بار كردن هلاكت بر دوش و منتقل كردن آن از موقعيّتى بموقعيّتى ديگر است

درد و رنج خود را براى كسى بازگو كنيد كه كارى از وى ساخته شود

وظائف امام كه بايد در نهايت جدّيّت آنها را انجام بدهد و مقام علمى ائمّهء معصومين عليهم السّلام

1 - ابلاغ در موعظه

4 - اقامهء حدود بر مستحقّان آنها

پيكان به تير جا كند آن گاه بر نشان

106 - و من خطبة له عليه السلام و فيها يبين فضل الاسلامو يذكر الرسول الكريمثم يلوم أصحابه

ترجمهء خطبهء صد و ششم

استناد مختصّات وارده در جملات امير المؤمنين عليه السّلام به اسلام قطعى است

فهم برين و مختصّات آن

تدبّر و علامت شناسى و بينائى و عبرت اندوزى و نجات و آرامش و راحت و نگهدارنده از حوادث ويرانگر ، صفات عاليه اى است كه اسلام به انسان مسلم مى دهد

چون اسلام داراى چنين مختصّاتست ، لذا باعث بوجود آمدن فهم برين و برهان روشن و نور و مغز فعّال مى باشد

آن برگزيدهء خداوندى و مبعوث براى اتمام نعمت و رحمت عالميان فروغى الهى را براى عاشقان برافروخت

مطلب دوم - در حالت دعا و نيايش

چرا كرامت خداوندى را ناديده مى گيريد و خود را ذليل مى كنيد

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست نامها

فهرست مأخذ

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٢٥ - فهرست نامها

حافظ شيرازى ١٤٧ ، ٨٦ ، ٨٥ ، ١٧ ٢٦٥ ، ٢٠٢ ، ١٧٣ حجاج بن يوسف ١٠٢ حذافة بن قيس ٢٤٣ حسن بن على بن شعبه ٣٦ حسن بن يوسف بن مطهر ٤٠ حفص بن البخترى ٢٧٧ خ خالد قسرى ١٠٢ خضر ( ع ) ٢٤٤ ، ٤٩ خواجه نصير الدين طوسى ٤٠ خوارزمى ، موسى ٩٧ خوانسارى ، آقا شيخ موسى ٢٧٩ د دكارت ١٧٦ دهخدا ، على اكبر ٣٠٦ ذ ذعلب يمانى ٢٤١ ، ١٦٧ ز زراره ٢٧٨ زيد بن على ١٠٢ زينب ٢٢٦ س سحبان بن وائل ٢٦٨ سراقة بن مالك ٢٤٣ سعد بن عباده ٣٠٥ سعدى شاعر ٢٥٣ ، ٢٩ سقراط ١٧٩ ، ٩٧ سليمان ( ع ) ١٣٠ ، ١٢٩ سمرة بن جندب ٢٧٩ ، ٢٧٨ سنائى غزنوى ٢٩٠ سيد شريف رضى ٢٩٩ ، ٢٩٨ ، ٢٧٣ ش شبسترى ، شيخ محمود ٢٩٥ ، ٢٢ شمس تبريزى ١٣٧ ، ١٣٦ شريعت اصفهانى ٢٧٩ شيخ حر عاملى ٦٦ ، ٦٤ ، ٦٣ شيخ صدوق ٦٣ شيخ طوسى ٦٦ ، ٤٠ ، ٣٩ شيطان ١٦٣ ص صائب تبريزى ٢٨٢ ، ١٣٣ صافى ، شيخ لطف الله ٨٣ صدر المتألهين شيرازى ٩٧ ط طباطبائى ، علامه سيد محمد حسين ١٦٥ ١٧٠ طبرسى ، فضل بن حسن ٢٤٢ ع عبد الرحمن بن اشعت ١٠٢ عبد الله بن حذافه ٢٤٢ عبد الله بن حنظله انصارى ٣٠٧ ، ٣٠٦ عبد الله مازنى ٣٠٦ عبد الله بن عباس ٢٤٣ عبد الملك بن مروان ١٠٢ ، ١٠١ عزيز الدين نسفى ١٥٦ ، ١٥٥ عطار ، فريد الدين ١٦٠ عقبة بن خالد ٢٧٩ عكاشة بن محسن ٢٤٣ علامه حلى ٤٠ على بن ابراهيم ١٧٧ عمر بن خطاب ٢٤٣ عمر بن هبيره ١٠٢ عمرو بن عاص ٧٠ عيسى ( ع ) ١٧٩ ، ١٧٨ ، ٩٨ غ غروى نائينى ٢٧٩ ف