ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٠ - يك سؤال و پاسخهاى متعدّد

< شعر > ظنّ لا يغنى من الحقّ خوانده اى وز چنان برقى ز شرقى مانده اى هين در آ در كشتى ما اى نژند يا كه آن كشتى به اين كشتى ببند گويد او چون ترك گيرم گير و دار چون روم من در طفيلت كور وار كور با رهبر به از تنها يقين زان يكى ننگست و صد ننگست اين < / شعر > پاسخهاى اين گونه اشخاص براى سؤالات كه حاضر نيستند كمترين تغييرى در وضع روانى و شرائط ذهنى خود بدهند ، موجب تراكم جهلها و خطاها در مغز انسانها ميباشد .
نوع سوم - اختلاف پاسخها مستند به اختلاف درك و تفسير موضوع سؤال مى باشد ، چنانكه در سؤال از هدف حيات ( هدف حيات چيست ) اختلاف درك و تفسير موضوع سؤال كه « حيات » است ، موجب اختلاف در پاسخها شده است . اين يك امر طبيعى است ، ولى براى بدست آوردن واقعيّتى كه مورد سؤال قرار گرفته است ، بايد حدّاكثر كوشش را بعمل آورد ، زيرا ممكن است در بارهء يك موضوع تفسير و توجيه‌هاى غلطى بوجود آمده باشد و در نتيجه موضوع سؤال مبهم بماند و پاسخها نتواند از عهدهء حلّ آن برآيد .
امير المؤمنين عليه السّلام در شمارهء ٢٤٣ از كلمات قصار ( حكم ) مى فرمايد : إذا ازدحم الجواب خفى الصّواب .
( هنگامى كه جواب متعدّد و درهم و برهم شود ، حقيقت مخفى مى ماند . ) سؤالهاى غير منطقى
سؤالهاى غير منطقى مواردى وجود دارند كه طرح سؤال در بارهء آنها غير منطقى است . اين موارد بر سه قسم عمده تقسيم مى گردند :
قسم يكم - نارسائى معلومات و قدرت انديشه براى درك پاسخ سؤال
قسم يكم - نارسائى معلومات و قدرت انديشه براى درك پاسخ سؤال مانند سؤال يك دانش آموز سال پنجم ابتدائى در بارهء مسائل پيچيدهء علمى و فلسفى كه بداشتن معلومات و قدرت انديشهء عالى نيازمند ميباشد . غير منطقى بودن سؤال در اين قسم ناشى از بىجواب بودن سؤال نيست ، بلكه دانش آموز مفروض آمادگى ذهنى براى