ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٠ - بمنكرين الهيّات بگوئيد هر اندازه كه آگاهى و بينائى يك انسان عالىتر باشد ، آن انسان الهىتر است

< شعر > چون سر و ماهيّت جان مخبر است هر كه او آگاه تر با جانتر است < / شعر > مولوى در اين بيت ، مطلب واقعا بسيار مهمّى را مطرح نموده است كه بايد بطور جدّى مورد توجّه قرار بگيرد و آن اينست كه بدانجهت كه خبر مهمّى به سر ( درون ) و ماهيّت جان داده شده است ( از طرف خدا ) و جان آدمى بجهت داشتن آگاهى ، آن خبر را شنيده و فهميده است ، پس آگاهى در ماهيّت جان وجود دارد و ملاك پستى و عظمت يك جان بسته به كمّيّت و كيفيّت آگاهى ميباشد .
< شعر > اقتضاى جان چو اى دل آگهيست هر كه آگه تر بود جانش قويست روح را تأثير آگاهى بود هر كه را اين بيش ، اللَّهى بود < / شعر > بمنكرين الهيّات بگوئيد : هر اندازه كه آگاهى و بينائى يك انسان عالىتر باشد ، آن انسان الهىتر است .
ما بايد بيت دوم ( روح را تأثير آگاهى بود - هر كه را اين بيش اللَّهى بود ) را چند بار مورد دقّت قرار بدهيم و از اين بيت بسادگى نگذريم .
اگر اين جمله كه به پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نسبت داده شده است ، ) * و من الشّعر لحكمة .
( و از شعر حكمتى است . ) ده تا مصداق داشته باشد ، قطعا يكى از آنها همين بيت است .
آيا باز جائى براى ترديد در اين كه اساسىترين و منحصرترين عامل الهى بودن انسان آگاهى و هشيارى و بينائى است ، باقى مى ماند بيائيد اين حياتىترين مسألهء بشرى را مقدارى با انصاف و اخلاص و دور از هر گونه انگيزه‌هاى خلاف واقع بينى ، مطالعه كنيم .
آرى ، اى نو نهالان باغ معرفت ، اى تازه براه افتادگان مسير دانش و بينش ، يقين بدانيد كه - < شعر > روح را تأثير آگاهى بود هر كه را اين بيش ، اللَّهى بود < / شعر > يعنى با افزايش آگاهى كمّيّت و كيفيّت تأثير روح در جهان هستى و در بارهء شخصيّت و موجوديّت آدمى افزايش مى يابد و انسانى الهى مى گردد . اين را جلال الدّين محمّد مولوى