ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٢ - گمراهى كه در شام عربده مى كشد و پرچم در اطراف كوفه مى زند

اينست معناى عربده و نعرهء او . و او بود كه پرچمهاى خود را در كوفه جايگير نمود - گاهى با حركت خود بسوى عراق ، كه رفت و مصعب را كشت و گاهى با امرائى كه در كوفه نصب كرد ، مانند برادرش بشر بن مروان و غير از او ، تا اين كه امر به حجّاج بن يوسف منتهى گشت و در اين زمان بود كه مقاومت و قدرتش شديد شده و گامهاى او بر زمين سنگينى نموده است و در اين موقع بود كه امر ( زندگى مردم ) بسيار بسيار سخت شد و فتنه‌ها با خوارج و عبد الرّحمن بن اشعث متراكم گشت . هنگامى كه امر عبد الملك كامل شد ، [ و اينست معناى اينع زرعه ] به هلاكت رسيد و پرچمهاى فتنه‌هاى سخت و ناتوان كننده بعد از وى بسته و آماده شد ، مانند جنگهائى كه فرزندان او با بنى المهلب و با زيد بن علىّ عليه السّلام براه انداختند ، و مانند فتنه هايى كه در روزگار يوسف بن عمر و خالد قسرى و عمر بن هبيره و غير آنان در كوفه بوقوع پيوست و مانند ديگر ظلم و تعدّىها و ريشه كن كردن اموال و از بين بردن مردم . « [١] ٣٢ ، ٣٦ - و كم يخرق الكوفة من قاصف و يمرّ عليها من عاصف ، و عن قليل تلتفّ القرون بالقرون ، و يحصد القائم و يحطم المحصود ( و چه بسا بادهاى تندوز كه كوفه را بدرد و بشكافد ، و بادهائى نيرومند و جهنده از كوفه بگذرد ، و در اندك زمانى مردم [ يا دو گروه ] بهم بپيچند ( شاخ بشاخ شوند ) آن كسى كه در آشوب ايستاده است ( نيرومند است ) درو شود و كسى كه درو شده است ( ناتوان ) نابود گردد . ) ممكن است سخنان امير المؤمنين عليه السّلام بنا بعقيدهء ابن ابى الحديد در بارهء جنگهاى بنى اميّه و بنى عبّاس بوده باشد ، بنا بر اين نظريّه منظور از درو شدگان ، امراى بنىاميّه و منظور از نابود شدگان ، اسرائى از بنى اميّه‌اند كه بدست بنى عبّاس كشته مى شدند . و محتمل است كه مقصود امير المؤمنين عليه السّلام اصل كلَّى فتنه‌ها است كه ايستاده‌ها ( اقوياى ) آنها همان گونه درو ميشوند كه درو شده‌هاى ( ناتوانان ) آنان از بين

[١] شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ج ٧ ص ٩٩ .