تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٨ - شرح آيات

طويل العماد است، و آن وقتى است كه خانه او در ميان خانه‌هاى ديگر با بلندتر بودن نشانه‌اى براى ديدار كننده به شمار مى‌رود.

[٨] آن قبيله سخت كوشى را كه در پيرامون آن افسانه‌هايى پيدا شده، و آن شهر صاحب خانه‌هاى مرتفع را كه شبيهى در جهان آن روز نداشته، ... آيا مى‌دانى كه چگونه خانه‌هاشان بر سرشان فرو ريخت؟

/ ٩١ «الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ- كه همانند آن در شهرها ساخته نشده است.» آدميان شهرها را براى محافظت از خود در برابر حوادث ناگوار، همچون هجوم دشمنان يا سرازير شدن سيلها يا زلزله‌ها يا چيزهايى شبيه به اينها چنان مى‌سازند كه از شرّ آنها در امان بمانند، و اين همه براى فرار از مرگ و از عاقبت اعمال است، ولى اين همه تا زمانى سودمند است كه اجل و قدر نرسيده باشد، و چون قدر برسد ديگر به كجا مى‌تواند گريخت؟

شهر و بالخاصه در آن صورت كه همتراز با شهرهاى بزرگ عاد بوده باشد، نشانه آشكارى براى تمدن بشرى است، و حتى كلمه تمدن از لفظ مدينه يعنى شهر گرفته شده، بدان جهت كه نشانه همكارى سازنده ميان مجموعه‌هاى بزرگى از انسانها و حكومت گونه پيشرفته‌اى از قوانين بر ايشان است، به همان گونه كه نتيجه‌اى از روى هم انباشته شدن تجربه‌ها و تلاشهاى بزرگى است كه مردم آن تمدن نسل پس از نسل به آن دست يافته‌اند، ولى اگر مترفان و خواستاران تنعم بر آن مسلط شوند، در معرض ويرانى قرار مى‌گيرد، و در مسيرى معكوس مسير خير و فضيلت به راه مى‌افتد، و آن را وسيله آسيب رساندن به ديگران قرار مى‌دهند، به همان گونه كه عاديان چنين كردند و خداوند متعال به بدترين وجه آنان را نابود كرد، احقافى كه محل زندگى آنان در ميان يمن و حضرموت بود، اكنون كجا است، و گورهاى آنان و آثارشان كجا است؟

[٩] به همين گونه قوم ثمود كه ساكنان شمال جزيرة العرب در فاصله ميان مدينه و شام بودند، براى خود كاخهايى از راه بريدن سنگهاى كوه‌ها و بر هم سوار