تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٤ - شرح آيات

به حدى مى‌رسد كه از شدت آن قالب تهى مى‌كند، و به همين سبب خداوند متعال پيامبرش را با اين گفته از اندوه خوردن منع مى‌كند كه فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى‌ آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِيثِ أَسَفاً. [١] امروز كه مى‌بينند چگونه موانع از سر راه انتشار نور هدايت الاهى برداشته شده، همگان در فرح و شادى به سر مى‌برند.

«إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌- چون يارى خدا و فتح و پيروزى آمد،» درباره اين «نصر» گفته‌اند كه آن پيروزى پيامبر اسلام بر قريش در نبردهايى است كه با آنان صورت گرفت، و به قولى پيروزى بر كافران ديگر است، و اما در خصوص «فتح» گفته‌اند كه: آن فتح مكه است كه با زمان نزول آيه نيز مناسبت دارد، چه بنا بر روايت اين سوره پس از فتح مكه نازل شده است، و در حديثى ديگر اين سوره آخرين سوره‌اى است كه بر پيامبر- صلى اللَّه عليه و آله- نازل شد، چه در حديثى مأثور از امام صادق- عليه السلام- آمده است كه گفت

«نخستين چيزى كه بر رسول اللَّه نازل شد بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ‌ و آخرين آن‌ إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ‌ [٢] بود، و به قولى اين سوره در منى در حجة الوداع نازل شده است. [٣] اين سوره به نام سوره توديع خوانده مى‌شد چه- بنا بر روايت آينده- خدا همراه با آن پيامبر خود را از نزديك بودن مرگش آگاه ساخت. به گفته ابن عباس

چون‌ إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌ نازل شد، رسول اللَّه- صلى اللَّه عليه و آله- گفت

به من خبر دادند كه جانم در اين سال گرفته خواهد شد. [٤]/ ٤١٦ شايد سبب آن بوده است كه اين سوره به او خبر داد كه مسئوليت وى به عنوان مبلغ و رساننده دين خدا كامل شده و لذا مى‌بايستى آماده رحلت بوده باشد.