تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٣ - شرح آيات

اكنون به كلمات بخش اول از سوره باز مى‌گرديم و- همراه با مفسّران- مى‌پرسيم كه: فجر و ليالى عشر چيست، و شفع و وتر كدام است؟

چون اين كلمات براى سوگند آمده، و هدف سوگند برانگيختن قلب و كوفتن درهاى بسته آن است، گاه اجمال و نامعين بودن آن مورد پسند است، بدان جهت كه بر حالت هولناك بودن و فخامت و عظمت آن مى‌افزايد.

ولى در ميان تفسيرهاى گوناگون دو تا از آنها نزديكتر به واقعيت مى‌نمايد

اول: عام بودن معنى تا چنان باشد كه اغلب مصداقهايى را كه در تفاسير آمده است شامل شود، چه فجر فجر است، خواه فجر روز عيد دهم ذو الحجة باشد يا فجر اول ماه محرم كه ساعت/ ٨٦ آغاز سال هجرى است يا فجر پيامبرى يا فجر انقلاب حسينى در زمين كربلا يا هر فجر ديگرى كه پس از آن روزى تازه يا حياتى تازه يا سپردن راهى تازه آغاز مى‌شود ... و نيز چنين است شبهاى دهگانه (ليال عشر) كه مى‌تواند هر ده شبى از ماه را برساند، و شفع (جفت) و وتر (طاق) كه مى‌تواند هر طاق و جفتى را شامل شود.

دوم: تفسير كلمه‌ها به روزهاى حج در ماه ذو الحجة الحرام است، كه در اين صورت فجر به معنى سپيده دم روز اول اين ماه خواهد بود، يا سپيده دم روز عيد قربان، و شبهاى دهگانه نخستين ده شب اين ماه كه شاهد بزرگترين گذرگاه دينى در هر سال است، و اما شفع و وتر عبارت خواهد بود از روز عرفه (به اعتبار روز نهم ماه بودن كه نه طاق (وتر) است) و روز عيد (به اعتبار روز دهم ماه بودن كه ده جفت (شفع) است)، و اما شبى كه راه مى‌رود شب حركت كردن از عرفات به سوى مشعر در منى است.

«وَ الْفَجْرِ- سوگند به سپيده‌دم.» سوگند به لحظه سركشيدن روشنى از افق در تاريكى شب كه همگان، پس از آن كه به اندازه كافى از خواب و آسايش آن بهره‌مند شده‌اند، انتظار آن را مى‌كشند.

سوگند به لحظه آغاز جريان رسالت كه زهدان تاريكى دوران جاهليت را بر