تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٣ - شرح آيات

گواهى مى‌دهند و اين خود رنج است.

ولى از عمل در آخرت سودى به ايشان نمى‌رسد، و از رنجى كه مى‌برند هيچ چيزى كسب نمى‌كنند، ولى اگر/ ٦٣ اندكى به خود در دنيا رنج مى‌دادند، در آخرت به آسايشى دراز مدت دست مى‌يافتند، و چنان كه امام امير المؤمنين- عليه السلام- گفته است: «چند روزى كوتاه شكيبايى پيشه كردند و در پى آن به آسايشى دراز دست يافتند».

در بعضى از نصوص مأثور تفسير آيه را به آن كسان مى‌كنند كه در دنيا به كار برمى‌خيزند و رنج مى‌برند، ولى در راه نادرست و بر خطا، پس سر سوزنى از عمل خود سود نخواهند برد، بدان سبب كه طاغوتان را دوست مى‌داشتند، نه امامان راهنما و پيروان ايشان را. [٢] و از امام امير المؤمنين- عليه السلام- روايت شده است كه آنان مردم حروراء يعنى خوارجى بودند كه رسول اللَّه- صلى اللَّه عليه و آله- از ايشان ياد كرد و گفت: «نماز خواندن خودتان را با نماز خواندن ايشان، و روزه گرفتن خودتان را با روزه گرفتن ايشان، و اعمال خودتان را با اعمال ايشان كوچك مى‌كنيد، از دين چنان خارج مى‌شوند كه پيكان از تن شكار تير خورده خارج مى‌شود». [٣] اين تأويلى نيكو براى آيه است، جز اين كه تفسير آن- بنا بر آنچه از سياق آشكار مى‌شود- عامتر و شاملتر است.

از ابن عباس روايت شده است كه آنان را بر آن وا مى‌دارند كه از كوهى آهنين در دوزخ بالا روند، و از اين كار سخت رنج مى‌برند، از آن روى كه با غل و زنجير بسته‌اند و در ميان آتش حركت مى‌كنند، همچون شترانى كه به گل گرفتار شده‌اند و در آن پيش مى‌روند، و بالا رفتن ايشان در صعود آتش است، و فرود آمدنشان در هبوط آن. [٤]