تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٢ - شرح آيات

كوه‌ها و زندگان ... همه را قيامت فرا مى‌گيرد، و آسمانها و آنچه در آنها است به آن سنگين بار مى‌شود، پس چه رسد به آدمى! ... چه چيز از قيامت ما را مى‌پوشاند؟

/ ٦٢ آيا دود آن است كه پروردگارمان درباره آن چنين گفته است يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ* يَغْشَى النَّاسَ‌، يا آتش آن وَ تَغْشى‌ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ...، يا زلزله‌هاى آن إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها* وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها ...، يا بانگها و كوبشها و فريادهاى كر كننده گوش آن، يا همه هول و هراسهاى آن، آرى، همين غاشيه است كه هيچ كس نمى‌تواند از آن بگريزد، و آن پوشش فراگيرى است كه هيچ جزئى از اجزاء آدمى را راحت نمى‌گذارد.

[٢] آشكارترين چيزى كه در اين روز پوشيده مى‌شود، چهره آدمى است.

«وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ- چهره‌هايى در اين روز خوارى ديده است.» چهره‌هاى ايشان را گرد خوارى و خشوع ذلت و نوميدى پوشانده، بدان سبب كه در دنيا از روى كرامت و عزت به خشوع در برابر خدا و احكام او نپرداختند، و به همين سبب در دعا مى‌خوانيم: «اللهم إنّى أسألك خشوع الايمان قبل خشوع الذّل فى النّار خدايا، پيش از رسيدن به خشوع در آتش، از تو خواستار خشوع ايمانم». [١] [٣] و بدان سبب كه در دنيا تنبلى كرده، و در انجام تكاليف واجب خود اهمال روا داشته، و از مسئوليتها گريخته است، در اين روز او را خسته و رنجور مى‌بينى.

«عامِلَةٌ ناصِبَةٌ- كار كنندگان و رنجوران (در اين جهان).» گفتند كه اين كار كردن و رنج بردن در دنيا است، زيرا كه در آخرت ديگر كار و عمل نيست، ولى بايد گفت كه چرا در آخرت كار كردن و رنج ديدن نيست؟ البته كه هست، حركت كردن ايشان در صحراى محشر در ميان تاريكى كه فرشتگان عذاب ايشان را مى‌رانند خود عمل است، و فرشتگان حساب درباره آنان‌