تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١٤ - شرح آيات

پرستش مطلق قرار مى‌دهد، و بخشيدن هر گونه قداست ذاتى را به هر چيز يا شخص از آفريده‌هاى خدا نفى مى‌كند، جز ارزشهاى وحى برخاسته از دين خدا، و بدين گونه آفريدگان در برابر خالق، و در برابر دين خالق، برابر مى‌شوند، و هيچ فردى را نرسد كه به گمان نزديكتر بودن ذاتى به قدوس خود را برتر از ديگران بداند، و همه مذاهب عنصرى، خواه آشكار و خواه پنهان، بدين گونه باطل مى‌شود.

[٤] چون به آن جا رسيديم كه خدا را پر و بدون جزء و تطور و ولادت بدانيم، بزرگترين حجابى كه ميان ما و خدا است، يعنى حجاب تشبيه خدا به انسان كه از نادانى و كم خردى آدمى نتيجه مى‌شود از ميان مى‌رود.

/ ٤٤٩ چون انسان جز خودش و آفريده‌هاى ديگر را نمى‌بيند، گاه خدا را با خود مقايسه مى‌كند و گاه با ديگر آفريده‌ها، و از آن غافل است كه اين قياس و تشبيه اصلا با اعتقاد به خالق منافات دارد.

اما اگر آدمى متذكر اين حقيقت باشد، شبهه‌ها از ضمير او دور و ضمير از آنها پاك مى‌شود، و قلب او آمادگى پذيرفتن نور معرفت پيدا مى‌كند، و ظاهرا كلمات ذكر اساسى ما را به اين حقيقت يادآور مى‌شود، مگر تكبير بزرگتر دانستن خدا از توصيف نيست؟ «خدا بزرگتر از آن است كه توصيف شود»، و تسبيح پاكيزه دانستن او از هر چيز است كه بر خاطر آدمى بگذرد، از ناتوانى و كاستى، و همتا و نظير، و نيز چنين است تهليل كه به معنى نفى شريك از او است، و به همين سبب است كه پروردگار ما در پايان سوره اخلاص مى‌گويد

«وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ- و هيچ كس همتاى او نبوده است و نخواهد بود.» پس اگر خواستار شناخت اويى، از خود حجاب مقايسه كردن او را با آفريده‌هايش دور كن، و از دايره مخلوق برتر رو و به افق خالق برس، و از محيط شهادت و حضور به افق غيب، و از جستجوى از ذات به دريافت نور اسماء بالا رود.

نفى شبيه و همتا نفى هر صفت ناتوانى و محدوديت و نقص در خالق است، چنان كه امام امير المؤمنين- عليه السلام- در پاسخ كسى كه درباره سوره‌