تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٢٣ - شرح آيات

«كَلَّا- هرگز (چنان نيست كه خيال مى‌كنند).» مال هرگز سبب جاودانى شدن كسى نمى‌شود، بلكه زودتر او را به مرگ مى‌رساند، ما همه روزه از اخبار سالخوردگانى با خبر مى‌شويم كه عمرشان از صد سال تجاوز كرده است، و معمولا در ميان آنان كسانى را جز مردمان ساده متعارفى نمى‌يابيم، و اگر مال سبب خلود مى‌بود، عمر مردمان با اندازه مالشان محاسبه مى‌شد، در صورتى كه ما عكس آن را مشاهده مى‌كنيم.

ديگر اين كه فراهم آوردن مال بسيار جز از طريق حرام ميسر نمى‌شود كه اين خود خسران و زيانكارى دارنده آن را بيشتر مى‌كند، مال را با تلاش فراوان جمع مى‌كند كه عاقبت مايه و بالى براى او است، و در حديثى به جا مانده از امام رضا- عليه السلام- آمده است: «مال جز با پنج خصلت جمع نمى‌شود: بخل شديد و آرزوى دراز و حرص فراوان و بريدن پيوند رحم و برگزيدن دنيا بر آخرت». [٣] «لَيُنْبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ- حتما در آتش شكننده افكنده خواهد شد.» آنان كسانى بودند كه با همز خود مردم را تحقير مى‌كردند، و با لمز خويش به استهزاى ايشان مى‌پرداختند، و اكنون به آتش دوزخى فرو افكنده مى‌شوند كه آنان را فرو مى‌شكند و خرد مى‌كند.

[٥] و آيا مى‌دانى كه حطمة چيست؟ مى‌دانيم كه تحطيم (يعنى شكستن و خرد شدن) از برخورد جسم صلبى با مثل خود نتيجه مى‌شود، پس چگونه ممكن است كه آتش سيّال سبب تحطيم شود؟

/ ٣٤٨ «وَ ما أَدْراكَ مَا الْحُطَمَةُ- و نمى‌دانى كه حطمه چيست.» دانش بشر نسبت به حقايق امور سخت محدود است، و بر او لازم است كه براى دست يافتن به ابعاد حق در آنها خود را با مقياسهايى تازه مجهز كند.

[٦] مثلا آتش در دنيا طبيعتى سيال دارد، از آن روى كه هفتاد بار از آتش دوزخ سبكتر است، امّا آتشى كه جبار آسمانها و زمين براى تجلى بخشيدن به خشم‌