تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٦ - شرح آيات

اگر آدمى اين حقيقت را بفهمد، شهوت تكاثر در نفس او كشته مى‌شود، و نمى‌گذارد كه اين حالت او را از ياد خدا باز دارد و به خود مشغول كند.

«ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ‌- سپس در آن روز از شما درباره نعمتها پرسش خواهند كرد.» نعيم چيست؟ ميان مفسران، و همچنين ميان نصوص، در اين باره اختلاف كلمه وجود دارد، و چنان مى‌نمايد كه اين كلمه با همه گفته‌ها سازگار است، منتها درجه سازگارى متفاوت است، نصى مخالف آن است كه خوراك و پوشاك آدمى چيزى باشد كه روز قيامت مورد پرسش و رسيدگى واقع شود، چنان كه در مجادله امام صادق (ع) با ابو حنيفه آمده است

ابو حنيفه گفت: فدايت شوم، مرا درباره اين گفته خداى عز و جل آگاه ساز كه گفت ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ‌ گفت «در نزد تو چيست اى ابو حنيفه؟» گفت: امنيّت در خانه، و سلامتى در بدن، و روزى آماده، [٢٣] پس گفت: «اى ابو حنيفه! اگر خدا تو را در روز قيامت چندان نگاه دارد كه از هر چه خورده يا نوشيده‌اى پرسش كند، مى‌بايستى مدت درازى بمانى». و ابو حنيفه گفت: فدايت شوم، پس نعيم چيست: گفت: «نعيم ماييم كه خدا مردمان را به ما/ ٣٢٥ از گمراهى رهانيد، و به ما آنان را از كورى خلاص كرد و بيناشان ساخت، و به ما از نادانى خلاصشان كرد و داناشان ساخت». گفت: فدايت شوم، چگونه قرآن هميشه تازه مى‌ماند؟ گفت: «بدان سبب كه براى زمانى و نه زمان ديگر نيامده كه ايام آن را به وجود آورد، و اگر چنين مى‌بود قرآن پيش از نابودى عالم نابود مى‌شد»، در صورتى كه اين را نصى ديگر اثبات مى‌كند، پس تفسير اختلاف دو نص چيست؟ چنان مى‌نمايد كه يكى از آن دو مسئوليت را به معنى عقاب نفى مى‌كند در صورتى كه دومى را اين سؤال اثبات مى‌كند. يا اين اولى سختگيرى در سؤال را نفى مى‌كند در صورتى كه دومى سؤال را تثبيت مى‌كند. و دليل اين امر است آنچه‌