تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٩٨ - شرح آيات

بر انسان است كه با ياد كردن از مرگى كه لذات را از ميان مى‌برد و جماعتها را پراكنده مى‌سازد، به اصلاح خود بپردازد و از پرداختن به تكاثر خوددارى ورزد، تا اين كه در هنگام رو به رو شدن با مگر گرفتار پشيمانى نشود.

بعضى گفته‌اند كه: اين آيه تنها تأكيدى براى آيه پيش از آن است، و در صورتى كه بعضى ديگر آن را يادآور عذاب آخرت مى‌دانند، آيه پيش از آن را مربوط به عذاب دنيا مى‌شمارند كه در هنگام مرگ و پس از آن در قبر و در ايام برزخ و تا روز رستخيز آدمى گرفتار آن است. و در نصّى مأثور از امام امير المؤمنين- عليه السلام- در اين باره آمده است كه به روايت زر بن حبيش از او چنين گفت: «ما پيوسته در خصوص عذاب قبر در شك بوديم تا «ألهاكم التّكاثر» نازل شد و به «كلّا سوف تعلمون» رسيد كه مقصود از آن دانستن در قبر است و «ثمّ كلّا سوف تعلمون» كه منظور از آن پس از برخاستن در رستاخيز است». [١٠] بدين گونه اولياى خدا ما را از آزمايش و عذاب قبر آگاه كرده‌اند، چنان كه امام على بن ابى طالب- عليه السلام- در نامه‌اى براى محمد بن ابى بكر چنين نوشته است: «اى بندگان خدا! آنچه پس از مرگ، براى كسى كه آمرزيده نشده مى‌آيد، يعنى قبر، سخت‌تر از مرگ است، پس از سختى و تنگى و تاريكى و غربت آن بپرهيزيد، قبر هر روز مى‌گويد: من خانه غربت و خانه خاك و خانه وحشت و خانه كرم و مار و عقربم. و گور يا باغى از باغهاى بهشت است و يا چاله‌اى از چاله‌هاى جهنم. چون بنده‌اى مؤمن را به خاك بسپارند، زمين به او مى‌گويد: مرحبا و خوش آمدى، تو از كسانى بودى كه دوست مى‌داشتم بر پشت من راه روى، و در اين هنگام كه تو را به من سپرده‌اند، خواهى ديد كه با تو چه خواهم كرد، پس چشم انداز مرده در گور گسترش پيدا مى‌كند، و چون كافرى به خاك سپرده شود، زمين به او مى‌گويد: نه مرحبا به آمدنت و نه خوش آمدى! تو از كسانى بودى كه از راه رفتنت بر روى خودم نفرت داشتم، و حالا كه به من سپرده شده‌اى‌