تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٣ - شرح آيات

آن چيست؟

«وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها- و انسان مى‌گويد كه آيا زمين را چه شده است؟»/ ٢٧٨ بعضى گفته‌اند كه: اين گوينده همان كسى است كه به آخرت كافر بوده، و با ديدن نشانه‌هاى آن به پرسش كردن پرداخته و گفته است كه: چه شده است؟ ولى چنان مى‌نمايد كه آن حوادث هول انگيز هر انسانى را به پرسش كردن وا مى‌دارد.

[٤] و اين تعجب چندان طول نمى‌كشد، بدان سبب كه زمين به پاسخ دادن آغاز مى‌كند، و اين خود گواهى بر آن است كه دگرگونى بزرگى در جهان طبيعت صورت گرفته كه نه تنها به مظاهر و نمودهاى آن ارتباط پيدا مى‌كند، بلكه در ماهيت آنها نيز تأثير دارد، پس اگر تغيير بزرگى صورت نگرفته بود، چگونه زمين مى‌توانست سخن بگويد، و چگونه امكان داشت كه گوش آدمى اين سخن را بشنود و منظور از آن را بفهمد؟

«يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها- در آن روز از اخبار خود سخن مى‌گويد.» نخستين خبرى كه زمين از آن خبر مى‌دهد و به زبان خود حوادث آن را باز گو مى‌كند: اين است كه ساعت قيامت به پا خاسته، و اين كه دنيا پشت كرده است، و شايد دومين خبر بيان حكمت فزع و هراس بزرگى باشد كه بر پشت زمين جريان دارد، اما مهمترين خبر گواهى دادن زمين بر كارهايى است كه مردم بر روى آن به انجام دادن آن مشغول بوده‌اند، و در حديثى مأثور از رسول اللَّه- صلى اللَّه عليه و آله- آمده است كه چون اين سوره را خواند، گفت: «آيا مى‌دانيد كه اخبار آن چيست؟» گفتند: خدا و فرستاده‌اش داناترند، گفت: «اخبار آن اين است كه بر هر بنده خداى مرد يا زن گواهى مى‌دهد كه بر پشت آن چه كرده است، و مى‌گويد كه كار فلان روز او فلان و فلان بوده است» و گفت: «اين است اخبار آن». [٣]