تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٣ - شرح آيات

چيز نمى‌تواند براى پروردگار ما جنبه حتميت داشته باشد، كه خود گفته است

يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ‌. [١٤] و در حديث به جا مانده از امام صادق- عليه السلام- آمده است كه گفت: «چون شب قدر فرارسد، فرشتگان و روح و كاتبان به آسمان دنيا نزول مى‌كنند، و آنچه را كه قضاى الاهى براى آن سال خواسته است مى‌نويسند، پس اگر خدا بخواهد چيزى را پس و پيش كند يا از آن بكاهد، به فرشته فرمان محو كردن آن را مى‌دهد، و به جاى آن چيزى را كه خدا آن را اراده كرده است قرار مى‌دهد»، گفتم: آيا همه چيز در نزد او و ثبت شده در كتابى است؟ گفت: «آرى». گفتم: پس چه چيز پس از آن خواهد بود؟ گفت

«سبحان اللَّه! و سپس خداى تبارك و تعالى هر چه را كه بخواهد ايجاد مى‌كند». [١٥] بدين گونه كلمه خدا بالاترين كلمه باقى مى‌ماند، و مشيت او اجرا مى‌شود، ولى تكيه كردن به بداء و از دست دادن فرصت شب قدر گونه‌اى از ساده دلى و بلكه از سفيهى و زيانكارى است.

بينش دوم: خداوند به حكمت بالغه و داورى عادلانه خود هر چه را كه شايسته است براى بندگان خود مقدر مى‌كند، و به همين سبب قضا و تقدير او براى مؤمن نيكوكار متوسل به خدا همان چيزى نيست كه براى يك كافر بدكاره مقدر مى‌كند، و بايد بدانى كه پروردگار تو نسبت به بندگان خود ستم روا نمى‌دارد. و بنا بر اين/ ٢٤٨ آدمى، با آنچه در سال گذشته كرده است، و با آنچه در شب قدر و در فرصت تقدير انجام مى‌دهد، و با آنچه خدا از بدى اختيار او در سال گذشته مى‌داند، در سرنوشت شخص خويش تأثير مى‌كند، مثلا: خدا براى طاغوتى كه مى‌داند توبه نخواهد كرد، عذاب را در اين سال مقدر مى‌كند، زيرا كه مى‌داند در اين سال به ستمگرى خود ادامه خواهد داد، و لو اين كه فرضا در اين سال توفيق توبه و ستم نكردن به مردم پيدا مى‌كند، بدان سبب كه خدا مختار است كه در كار و تقدير