تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٢ - شرح آيات

بعضى ممكن است بپرسند كه: آيا اين خود جبر نيست؟ اگر بنا باشد كه يك شب سرنوشت زندگى آدمى را معين كند، پس ديگر قصد و تلاش و كوشش در ديگر روزهاى سال براى چه ضرورت دارد؟

هرگز چنين نيست ... اين امر هيچ ارتباطى با جبر و مجبور بودن آدمى ندارد. و اين امر وقتى براى ما به خوبى واضح مى‌شود كه بينشهاى آينده را خوب فهم كنيم

بينش اول: چنان به نظر مى‌رسد كه تقدير در اين شب همه جوانب و نواحى زندگى را شامل نمى‌شود، چه سه نوع قضايا وجود دارد: يك دسته آنها است كه در يك شب از تاريخ هستى مقدر مى‌شود، چنان كه از امام امير المؤمنين- عليه السلام- روايت شده است كه گفت: «رسول اللَّه- صلى اللَّه عليه و آله و سلم- به من گفت: آيا مى‌دانى معنى شب قدر چيست؟ پس گفتم: نه اى رسول خدا! و او گفت: خداوند تبارك و تعالى در آن همه چيز را كه تا روز قيامت خواهد بود مقدر كرده است، و از جمله آنچه/ ٢٤٧ خداى عز و جل مقدر كرده، ولايت تو و امامان از نسل تو تا روز قيامت است». [١٣] نوع دوم: تقديرهايى است كه در ظرف مدت يك سال از عمر آدمى صورت پذير مى‌شود، در صورتى كه نوع سوم باقى مى‌ماند كه وابسته به خواست آدمى و فتنه و آزمايش همين است، مثلا: خدا براى انسان در شب قدر ثروتى را مقدر مى‌كند، اما اين كه آدمى چگونه با آن ثروت رفتار كند، و اين كه آن را در راه خدا انفاق خواهد كرد يا در اين كار بخل خواهد ورزيد، اين همه به خواست خود آدمى است و به آن آزمايش او صورت اتمام پيدا مى‌كند، و مثلا، خدا يك بيمارى را در آن سال براى آدمى مقدر مى‌سازد، اما شكيبايى او در برابر آن بيمارى يا جزع كردن به جاى آن بستگى به اراده خود او دارد.

با وجود اين براى خدا بداء و تغيير تقدير وجود دارد، بدان سبب كه هيچ‌