تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥١ - شرح آيات
اين است: چگونه انسان خود را به فتنه مىافكند؟
در پاسخ گوييم: هنگامى كه انسان مىخواهد نسبت به پروردگار خود مخلص باشد و از گمراهى و انحراف به دور ماند، واجب است كه از گمراهههاى فتنهها و هر جا كه در مظانّ آن است دورى جويد، پس بدان جايها وارد نمىشود و با آنها همكارى و دمسازى نمىكند، و براستى چنان خواهد بود كه امير مؤمنان (ع) مىگويد: «در هنگام فتنه چون شتر دو ساله باش، نه پشتى كه بر آن نشينند و نه پستانى كه شيرش بدوشند.» [٥٥] پس در سرزمينهايى كه فتنهها در آنها آدمى را گرفتار مىكند و به خاك مىافكند يا در آنها انسان به چنگ ستمكار مىافتد، سفر نمىكند، و كتابها و مجّلاتى را كه موجب گمراهى او مىشود و رق نمىزند/ ٤٥ و در كشمكشهاى سياسى و اجتماعى كه به دين او زيان مىزند مداخله نمىكند، و امام على (ع) گفته است: «به درون فتنهاى كه بر سر راهتان قرار گرفته و بدان رو كردهايد وارد نشويد، و از راههاى فتنه خيز كناره كنيد و ميانه راه را براى آن آزاد گذاريد (تا فتنه بىگزندى به شما به راه خود رود)»، [٥٦] و اين است حال مؤمن. وى به خاطر دين خود احتياط مىكند و بر روى زمين چنان رزمندهاى راه مىرود كه گويى از ميدانى مين گذارى شده عبور مىكند، اما منافق و كافرى كه در جستجوى غنيمتهاى دنيايى است وارد فتنهها مىشود و تا پايان به عمق آنها فرو مىرود، زيرا براى به دست آوردن دنيا لَهلَه مىزند، دنيايى كه آيه بيستم همين سوره متاع فريب آن را بيان مىكند.
«قالُوا بَلى وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ- گويند آرى، امّا شما خود را به فتنه افكنديد.» يعنى به اراده خود خويشتن را به فتنه افكنديد، و هدفتان سرگرمى و بازى و زيور و فخر فروشى و افزون نمايى به يكديگر در خس و خاشاك و اندك مال دنيا و
[٥٥] - نهج، (كلمات قصار)، حكمت ١.
[٥٦] - غرر الحكم، جزء ٦، ص ٢٩٨٠.