تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٢٠ - شرح آيات
بر پا داشتن و استقرار آن در ميان مردم فرو فرستاد. بىشك اعمال قدرت همواره وسيلهاى مناسب نيست، از اين رو اسلام نيز شرعى بودن و قانون كاربرد قدرت را جز در حالات و شرايط ويژه مقرّر نداشته است.
«وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ- و آهن را فرو فرستاديم،» امام على (ع) گفت: «يعنى جنگ افزار و جز آن» [١٥٥] چيزهايى كه غرض و منظور/ ١٠٤ كه همان بازداشتن (دشمن) و اجراى عدالت به وسيله آنها تحقق مىپذيرد.
اين بخش آيه معطوف است به «الكتاب و الميزان» ولى خداوند نخست هدف از «آهن» را ياد مىكند. چرا؟ به نظر مىرسد براى آن كه آگاهى و بينشى مهمّ را بيان كند كه عوامل پيش گفته بر آن مهمتر است و آن دو عامل در شرايط عادى كافى است «تا مردم (خود) قسط و عدل را بر پا دارند»، و نيازمند به كاربرد آهن نشوند. و اين از آن رو است كه نيروى اجرايى در اسلام قدرت اساسى خود را از ايمان مىگيرد نه از شمشير. اكنون مىپرسيم: در اين صورت چرا خداوند آهن را فرو فرستاد؟ پاسخ اين كه: براى آن كه جابران و سركشان و مخالفان سرسخت كه دلهايشان سخت شده و از دلايل آشكار و كتاب هشيار نمىشود، و با ميزان و قسط مبارزه مىكنند، براى چنين كسان است كه خداوند قانون بكار بردن شمشير را نهاده است، و بدان راغب شده. از پيامبر خدا (ص) روايت شده است كه گفت: «خير بتمامى در شمشير و زير سايه شمشير است و مردم جز به شمشير استوار نشوند»، [١٥٦] و امام على (ع) گفت: «براستى خداوند اين امّت را به دو دارو درمان كرد: تازيانه و شمشير، و امام را در كاربرد اين دو نرمى و مدارا نباشد»، [١٥٧] و امام صادق (ع) گفت: «همانا خداى عزّ و جلّ پيامبر خود را با دعوت اسلام به مدّت ده سال نزد مردم فرستاد، ولى آنها از پذيرفتن آن خوددارى كردند تا آن كه بود فرمان جنگ داد، پس خير در شمشير، و زير شمشير است، و كار به همان حال برمىگردد كه
[١٥٥] - تفسير نور الثقلين، ص ٢٥٠.
[١٥٦] - بحار الانوار، ج ١٠٠، ص ٩.
[١٥٧] - شرح ابن حديد، ج ١، ص ٢٧٥.