تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧٢ - شرح آيات

پديد آمد، با دادن اميد بيشتر به خداوند و اعتماد بدو و توكّل بر او، به درمان و علاج نوميدى بشتابند.

اين آيه كريم را تأويلى است كه به زندگى معنوى زمين مربوط مى‌شود و معنى آن گسترش عدل و صلح در اقطار و سرزمينها است، و پيداست كه خداوند زمين را- بر حسب اين معنى- آن گونه كه بدان بر حسب معنى اوّل به وسيله باران زندگى مى‌بخشد، زنده نمى‌كند، بلكه به دست بندگان صالح و شايسته خود احيا مى‌كند. ولى پرسش اين است كه با چه وسيله‌اى زمين را (بدين معنى) زنده مى‌كند؟ خداوند فرشتگان دلير و نيرومند و سختگير و تندخو را نمى‌فرستد كه نظامهاى فاسد را نابود كنند يا زمين را از پليدى و آلودگى آنها پاك سازند، بلكه زمين را مطابق با روشها و سنّتهايى كه هستى را بر اساس آنها سرشته است زنده خواهد كرد، زمين را به وسيله اهل آن از مؤمنان مجاهد و كوشنده، و رهبريهاى صالح و شايسته كه عهده‌دار جهاد در راه بر پا كردن حكومت حق و عدل در اقطار آباد جهان مى‌شوند، زنده مى‌كند. امام باقر (ع) گفت:/ ٦٣ «خداى تعالى به وسيله آن قايم (زمين را) پس از مرگش زنده مى‌كند، و مراد از مرگ زمين كفر اهل زمين است، و كافر مرده است.» [٨٢] و امام حسين (ع) گفت: «از ما دوازده مهدى باشد، نخستين آنان امير مؤمنان على بن ابى طالب است و آخرين آنان نهمين نسل از فرزندان من، كه همو قايم بحق و راستينى است، خدا به وسيله او زمين را پس از مرگ آن زنده مى‌كند، و به دست او دين حق بر تمام دينها پيروز مى‌شود گر چه مشركان نپسندند و خوش ندارند.» [٨٣] اين وعده الهى بدان معنى نيست كه ما ميان خود و تحقق آن فاصله افكنيم و باز ماندن از تكاپو و آرزوهاى دروغين دل را چون پهنه‌اى گسترده حايل قرار دهيم، زيرا بر پا داشتن عدل از مسئوليتهاى قايم (ع) بتنهايى نيست بلكه به موجب نصّ‌