تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٠٧ - شرح آيات

كه همان پيروى‌شدگان و پيشوايان ستم هستند- چنان كه به نظر مى‌رسد- ...

«يَتَساءَلُونَ‌- و از يكديگر بپرسند.» براى شناختن مسئول ظلم، و در نتيجه آگاه شدن از سرنوشتى بد كه همه بدان دچار شده‌اند.

[٢٨] امّا مستضعفان مستكبران را قرار مى‌دهند

«قالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنا عَنِ الْيَمِينِ‌- گويند: شما بوديد كه از در نيكخواهى بر ما در مى‌آمديد.» اين جا پيروان مى‌كوشند كه مسئوليّت را از شانه خود به دو عذر و بهانه فروافكنند

نخست: مى‌گويند ما در جستجوى كفر و ستم نبوديم و به دنبال اين دو بدى نمى‌گشتيم، بلكه شما بوديد كه اين بار گناه را بر دوش ما نهاديد، شما بوديد كه بر ما درآمديد و ما نزد شما نيامده بوديم.

دوم: اينان بدين گفته خود «عن اليمين- از در قدرت» ادّعا مى‌كنند كه به پيروى از ستمكاران مجبور بوده‌اند، و شايد اليمين اشاره به قوّت باشد نه به سوى راست كه مخالف سوى چپ است، و قرآن اين كلمه را براى تعبير از قوّت به كار برده است. خداى تعالى گويد: «وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ* لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ‌- اگر (پيامبر) پاره‌اى سخنان را به افتراء بر ما مى‌بست* با قدرت او را فرو مى‌گرفتيم»، [٦] «اليمين» يعنى قوّت، و از آن رو كلمه يمين (به معنى سمت راست) براى تعبير/ ٢١٥ از قوّت به كار رفته كه قوّت انسان به عادت در سمت راست او نمودار مى‌شود.

[٢٩- ٣٠] در برابر اين موضعگيرى مستضعفان بر ضد مستكبران آنها نيز از خود دفاع مى‌كنند، و در دفاعشان بيانى از واقعيّت چنان كه بوده است وجود دارد،