تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٥٥ - شرح آيات

و در برابر ديدگان شما هلاك كرده، امّا براى گروه ديگر عبرتى نشده است، و بدين سان شيطان به گمراه كردن شما، دسته به دسته، ادامه مى‌دهد بى آن كه آيندگان بينديشند و از سرگذشت گذشتگان عبرت گيرند.

در حالى كه مقتضاى وجود عقل در نزد بشر اين است كه در تعيين راه نجات و رستگارى و دورى جستن از بيراهه‌هاى هلاك از آن بهره جويد.

از بارزترين چيزهايى كه خردمند از سرگذشت رفتگان بهره مى‌جويد، چگونگى گمراه ساختن آنها از جانب شيطان است، زيرا شيطان آفريده‌اى شگفت نيست كه ديوار خانه‌ات را بشكافد و به درون آيد تا تو بتوانى از او حذر كنى، هرگز ... در واقع او در رگهاى تو، در ژرفاى دل تو، در وجود نزديكترين دوستانت، در زنت و برادرت، در تربيت مادر و پدرت، در سخنان آموزگارت، و حتّى در توجيهات كسانى است كه خود را عالم دين خوانده و ساخته‌اند، و آنها كه هلاك شدند، شيطان از پيش رو و پشت سرشان و از سمت راست و چپشان بر آنها در آمد و امر را بر آنها مشتبه كرد و بياراست و خوش نما ساخت، و به وسائل گوناگون توجيه كرد. پس اگر بخواهيم او را بازداريم ناگزير بايد در نهايت پرهيز و عقل باشيم.

[٦٣] همانا، ما هلاك رفتگان را ديديم، و نشانه‌هاى هلاك آنها، هم چنان بر آثار بازمانده آنها نگاشته و در دلهاى نسلها حكّ شده است، امّا بلاخيزتر و رنجبارتر از هلاك، آن آتشى است كه بدان افكنده شوند.

«هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ‌- اين است آن جهنّمى كه به شما وعده داده شده بود.» [٦٤] آنها به زودى بدان درمى‌آيند و به سبب كفرشان در آتش آن سرنگون مى‌شوند.

«اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ‌- به سزاى كفرتان اينك در آن داخل شويد.»/ ١٦٠ [٦٥] آنها كفر خود را به عذرها و بهانه‌هاى واهى توجيه مى‌كردند، و به باطل مجادله مى‌كردند تا حق را درهم كوبند، و مى‌پنداشتند كه جدل آنها كارى به‌