‌
در قرآن مجيد آمده است:
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفّٰاهُمُ الْمَلٰائِكَةُ ظٰالِمِي أَنْفُسِهِمْ قٰالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قٰالُوا كُنّٰا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قٰالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّٰهِ وٰاسِعَةً فَتُهٰاجِرُوا فِيهٰا فَأُولٰئِكَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ سٰاءَتْ مَصِيراً، إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجٰالِ وَ النِّسٰاءِ وَ الْوِلْدٰانِ لٰا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لٰا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا فَأُولٰئِكَ عَسَى اللّٰهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَ كٰانَ اللّٰهُ عَفُوًّا غَفُوراً (نساء، ٩٧- ٩٨).
كسانى هستند كه فرشتگان جان‌شان را مى‌ستانند؛ در حالى كه بر خويشتن ستم كرده بودند از آنها مى‌پرسند: «در چه كارى بوديد؟» گويند: «ما در روى زمين مردمى بوديم زبون گشته.» فرشتگان گويند: «آيا زمين خدا پهناور نبود كه در آن مهاجرت كنيد؟» مكان اينان جهنم است و سر انجام شان بد؛ مگر مردان، زنان و كودكان ناتوانى كه هيچ چاره‌اى نيابند و به هيچ جا راه نبرند.
از آيات فوق چنين استفاده مى‌شود كه هرگاه افرادى توانايى تفكر، امعان نظر و تكاپو براى دستيابى به حقيقت و دورى از جهل را داشته باشند؛ اما در اين امر تقصير كرده، از اين رهگذر به فساد و تباهى مبتلا شده و تكاليف الهى را ترك كنند، مستحق عذاب خواهند شد. در اين صورت، عذاب آنان با موازين عقلى و شرعى منطبق است. اما مستضعفان فكرى كه راه به جايى نبرده، امكان تلاش و نجات از تباهى براى آنان وجود نداشته باشد، به خاطر قصورشان مورد عفو خداوند قرار خواهند گرفت.
با توجه به مراتب فوق، روشن شد كه اصل مورد بحث با قاعده‌ى «جهل به قانون رافع مسئوليت نيست» هيچ گونه تنافى و ناسازگارى ندارد؛ چرا كه در حقوق موضوعه، نشر احكام و قوانين، اماره‌ى آگاهى و علم به قانون محسوب شده است. تفصيل فوق، در تعليمات اسلامى سابقه دارد و كاملا مورد توجه قرار گرفته است. در ميان آيات و احاديث منقول از پيشوايان دينى نيز همين تفصيل ديده مى‌شود. به نمونه‌هايى از آنها توجه فرماييد:
١- يزيد كناسى نزد امام صادق (ع) چنين مسأله‌اى را طرح نمود: عن امراة تزوّجت فى عدّتها؛ حكم زنى كه در عده طلاق ازدواج كرده چيست؟
امام فرمود: ان كانت تزوجت فى عدّة طلاق لزوجها عليها الرجعه فانّ عليها الرجم؛ چنانچه در دوران عده طلاق رجعى ازدواج كرده باشد محكوم به مجازات رجم است.
پرسيد: أ رأيت ان كان ذلك منها بجهالة؛ اگر جاهل باشد چطور؟