قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ١٦٣
ابو داوود از ابو رمثه نقل مىكند:" همراه پدرم به سوى رسول خدا
(ص) رفتيم. پيامبر به پدرم فرمود: «اين پسر توست؟» پدرم گفت: «قسم به پروردگار
كعبه بلى». پيامبر فرمود: «حقيقتا به آن شهادت مىدهم.» آنگاه تبسم فرمودند از
اينكه چقدر شباهت من به پدرم زياد است و پدرم بر آن سوگند خورد. سپس پيامبر (ص)
فرمود: «ولى بدان كه او جنايت تو را بر عهده نمىگيرد و تو جنايت او را نمىتوانى
بر عهده بگيرى» و قرائت فرمودند «وَ لٰا تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ»*."
ب) قال رسول اللّه (ص): و لا يؤخذ الرجل بجريرة أبيه و بجريرة اخيه؛ [١]
هيچ كس به جرم پدر يا به جرم برادرش مورد مؤاخذه و مسئوليت قرار نمىگيرد.
٣. اجماع
اين قاعده از مسلمات اسلامى است و همهى فقها، اعم از شيعه و سنى به
آن تمسك كردهاند.
٤. عقل
قاعدهى وزر يك اصل عقلايى است؛ چرا كه گذاشتن بار كسى بر دوش ديگرى
زشت و قبيح است و حكم عقل به قبح آن مسلم است. در واقع، تمام دلايل ديگر به همين
دليل بر مىگردد.
٥. بررسى دلايل
شايد كسى بپندارد كه آيات قرآنى كه پشتوانه اصلى قاعده را تشكيل مىدهند
مربوط به آخرت است و نمىتوان از آنها در مورد مسائل دنيوى استفاده كرد؛ ولى فقها
از آيات معناى عام استنباط كرده، آن را در مسائل مجازاتهاى دنيوى نيز اجرا نمودهاند. [٢]
برخى از شرقشناسان معتقدند كه در اسلام، نظام حقوقى همچون حقوق
امروزى وجود ندارد و اصولا اسلام نه در جزائيات و نه در مدنيات سيستم حقوقى ندارد؛
بلكه
[١] شافعى، احكام قرآن، ص ٣١٧.
[٢] كلام شهيد ثانى در شرح لمعه و نيز وهبة الزحيلى خواهدآمد.