قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٦٢

‌
كُلُّ امْرِئٍ بِمٰا كَسَبَ رَهِينٌ (طور، ٢١)؛ هر انسانى در گرو كار و كردار خويش است.
وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً (احزاب، ٥٨)؛ و كسانى كه مردان و زنان مؤمن را بدون آنكه مرتكب عملى (ناروا) شده باشند آزار مى‌رسانند زير بار بهتان و گناهى آشكار رفته‌اند.
مرحوم طبرسى در تفسير آيه‌ى فوق مى‌گويد: «بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا؛ يعنى بغير جناية و استحقاق للاذى.» [١] توضيح اينكه اين آيه پس از آيات مربوط به ايذاء خدا و رسول آمده است. مجازات و عذاب براى آزاردهندگان خدا و رسول، لعنت ابدى است چون اذيت خدا و رسول همواره به غير حق است؛ ولى اذيت مردم گاهى به حق است؛ مثل مورد اجراى حدود و قصاص و ساير مجازات‌هاى نامشروع. از اين رو در اينجا گفته است «بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا»؛ يعنى بدون انجام جنايتى يا استحقاق آزارى.
آيات «سؤال»:
قُلْ لٰا تُسْئَلُونَ عَمّٰا أَجْرَمْنٰا وَ لٰا نُسْئَلُ عَمّٰا تَعْمَلُونَ (سبا، ٢٥)؛ بگو از شما نسبت به گناهان ما سؤال نمى‌شود و از ما نسبت به اعمال شما سؤال نخواهد شد.
وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمّٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (نحل، ٩٣)؛ به طور قطع در مورد كارهايى كه مى‌كنيد از شما سؤال خواهد شد.
لَهٰا مٰا كَسَبَتْ وَ لَكُمْ مٰا كَسَبْتُمْ وَ لٰا تُسْئَلُونَ عَمّٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ* (بقره، ١٣٤)؛ براى آنهاست آنچه كردند و براى شماست آنچه كرديد و درباره‌ى آنچه مى‌كرده‌اند از شما پرسيده نمى‌شود (هيچ كس مسئول اعمال ديگرى نيست و كسى را به گناه ديگرى نمى‌گيرند).
٢. سنت
الف) عن ابى داوود عن ابى رمثه قال: انطلقت مع ابى نحو النبى فقال (ص) له ابنك هذا؟ قال اى و رب الكعبه، قال حقا اشهد به، قال فتبسم النبى ضاحكا من استقرار شبهى فى ابى و من حلف ابى علىّ، ثمّ قال: «امّا انّه لا يجنى عليك و لا تجنى عليه» و قرأ رسول اللّه «وَ لٰا تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ»*؛ [٢]