قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٣٠

‌
در ميان فقها و مفسرين اهل سنت نيز «غَيْرَ بٰاغٍ وَ لٰا عٰادٍ» معنا و مفهوم متفق عليهى نداشته، نظريات مختلفى در اين خصوص مطرح شده است. زجاج، لغوى و نحوى معروف، معتقد است كه اصل معناى «بغى» قصد فساد است و «عاد» هم مشتق از عدوان بوده و عدوان به معناى ستم و تجاوز از حد است. مراد از باغى در آيه‌ى مورد بحث كسى است كه بيشتر از حاجت خود از محرّمات مذكور تناول كند و عادى هم كسى است كه با وجود امكان دسترسى به مأكولات ديگر، اقدام به أكل محرّمات نمايد.
امام مالك، بغى و عدوان را خروج بر امام دانسته است. سيد سابق، از علماى معاصر، كسى را «باغى» مى‌داند كه بر ديگرى ظلم و ستمى نموده و با ترجيح نفس خود بر ديگرى و خوردن ميته، سبب تلف نفس او در اثر شدّت گرسنگى مى‌شود، و «عادى» را متجاوز از حد گرسنگى يا متجاوز از حد سدّ رمق مى‌داند. با اين حال، جمهور فقهاى اهل سنّت بغى را اكل ميته در غير موارد حاجت و عدوان را تجاوز از حدّ ضرورت و نياز دانسته‌اند. [١]
ب- در بخش آخر آيه‌ى ٣ از سوره‌ى مائده آمده است:
فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجٰانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛ كسى كه به واسطه‌ى گرسنگى ناگزير از خوردن شود درحالى‌كه متمايل به ارتكاب گناه نباشد، همانا خداوند آمرزنده‌ى مهربان است.
اهل لغت و تفسير مخمصه را مجاعه و گرسنگى معنا كرده و تجانف را از ماده‌ى جنف به معناى عدول از حق و عدل دانسته‌اند.
ج- آيه‌ى ١١٩ از سوره‌ى انعام:
وَ مٰا لَكُمْ أَلّٰا تَأْكُلُوا مِمّٰا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مٰا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلّٰا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ؛ شما را چه شده است كه از آنچه نام خداوند بر آن برده شده نمى‌خوريد؟ در حالى كه آنچه بر شما حرام شده به تفصيل برايتان بيان شده است؛ مگر اينكه ناگزير از خوردن آن شويد.
در تفسير مجمع البيان آمده است كه معناى «إِلّٰا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ» اين است كه خوردن آنچه كه در صورت امتناع از خوردن، بر هلاك نفس خود بيمناك مى‌شويد برايتان مجاز‌