قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٢٣٥
٥- درباره كسى كه زن آزاد دارد و بدون اجازه، با برده ازدواج كند سؤال
شد كه آيا بايد تأديب شود، امام (ع) فرمودند: «آرى، با دوازده تازيانه و نصف.» [١]
جالب توجه آنكه فقها در برخى موارد، براى تعزير حد اقل و اكثرى معين
كردهاند و آن را مقتضاى جمع بين روايات دانستهاند؛ و اين همانند قوانين جزايى و
كيفرى متداول است. از جمله، در مورد دو مرد كه آنها را زير يك پوشش برهنه بيابند،
صاحب شرايع مىگويد كه بين سى تا نود و نه تازيانه تعزير مىشوند.
صاحب جواهر در شرح عبارت فوق اظهار مىدارد:
اين مقتضاى جمع بين روايت سليمان بن هلال است كه گفته است: «و يضربان
ثلاثين سوطا» [٢] و روايت عبد
اللّه بن سنان كه گفته است:
«يجلدان حدّا غير سوط» [٣] كه روايت
اول حد اقل را بيان كرده و روايت دوم حد اكثر را. سپس اضافه مىكند:
«اين روشى است كه شيخ و ابن ادريس و اكثر فقها در اين باره اتخاذ كردهاند. به همين اعتبار، اين دو روايت قابل استنادند
و جاى خدشه در آنها نيست. [٤]
از اين روش فقهى به خوبى استفاده مىشود كه تعزيرات قابل پيشبينى
است و براى آن مىتوان حد اقل و اكثرى تعيين كرد و تعيين آن هم به نظر قوه مقننه
است.
چنانچه اشكال شود كه در اين گونه موارد، عدد تعزير به علت ورود نصّ
خاص تعيين شده است، و اين امر دليل نمىشود كه در جاهاى ديگر نيز تعيين قبلى جايز
باشد، در پاسخ مىگوييم: اولا، در چنين مواردى خصوصيتى ملاحظه نمىشود كه موجب
اختصاص حكم به اين موارد شود. ثانيا، سبب تعيين در خصوص اين موارد آن است كه مانند
حدود مقرّره، براى هميشه قابل پيشبينى مىباشند؛ زيرا امورى همانند و طى حائض يا
روزهدار و يا نزديكى با حيوان، امورى نيستند كه در مكانها يا زمانهاى مختلف،
اختلاف پيدا نمايند. بنابراين در موارد ديگر نيز كه از اين قبيلاند، تعزير براى
هميشه
[١] وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٤١٥.
[٢] همان، ص ٣٦٧، احاديث شماره ١٨ و ٢١.
[٣] همان.
[٤] نجفى، جواهر الكلام، ج ٤١، صص ٣٧٢، ٣٩١، ٣٩٢.