قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ١٦٠
مقدمهى جمله است كه ذيلا بيان مىكنيم:
الف) انعام (٦) آيهى ١٦٤:
قُلْ أَ غَيْرَ اللّٰهِ أَبْغِي رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ
وَ لٰا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلّٰا عَلَيْهٰا وَ لٰا تَزِرُ
وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ؛ بگو آيا جز خداوند پروردگارى جوئيد و او پروردگار همه است و عمل نمىكند
هيچ كس؛ مگر بر ذات خود و هيچ بردارندهاى بار گناه ديگرى را بر ندارد.
مرحوم طبرسى مفسر كبير شيعى معتقد است كه آيهى فوق در پاسخ كفارى
آمده كه مىگفتند: «اتَّبِعُوا سَبِيلَنٰا وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ؛ [١] راه ما را
پيروى كنيد؛ راه ما را پيروى كنيد؛ ما گناهان شما را بر دوش خواهيم گرفت.» خداوند تبارك و تعالى در پاسخ آنها
گفته است كه هيچ كس بار ديگرى را بر پشت نمىگيرد. [٢]
ب) اسراء (١٧) آيهى ١٥:
مَنِ اهْتَدىٰ فَإِنَّمٰا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ
فَإِنَّمٰا يَضِلُّ عَلَيْهٰا وَ لٰا تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ
أُخْرىٰ؛
هر
كس رهياب شود همانا به سود خويش رهياب شده است و هر كس بىراه رود همانا به زيان
خويش بىراه رفته است و هيچ بردارندهاى بار گناه ديگرى را بر ندارد.
در اين آيه، هدايت و ضلالت كاملا جنبهى شخصى يافته است؛ بدين معنا
كه آثار هدايت و ضلالت هر فردى دامنگير خودش شده، هيچ فرد گمراهى نمىتواند به
استناد هدايت ديگران، خود را از عواقب سوء گمراهى مصون بدارد. همچنين هيچ هدايتشدهاى
گرفتار عواقب سوء گمراهى ديگران نخواهد شد. سپس مىفرمايد: «هيچ كس بار ديگرى را
بر دوش نخواهد گرفت.» جالب توجه است كه در همين سوره، آيهى قبل، در مورد
گناهكاران گفته است كه سرنوشت هر انسانى را به گردن خود او پيوستهايم و روز قيامت
كارنامهى او را بيرون مىآوريم كه آن را باز و گشوده مىيابد و به او گوييم
كارنامهات را بخوان كه امروز حسابگرى خود تو براى خودت كافى است.
ج) فاطر (٣٥) آيهى ١٨:
وَ لٰا تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ وَ إِنْ تَدْعُ
مُثْقَلَةٌ إِلىٰ حِمْلِهٰا لٰا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَ لَوْ
كٰانَ ذٰا قُرْبىٰ
... وَ مَنْ تَزَكّٰى
[١] عنكبوت، ١٢.
[٢] طبرسى، جوامع الجامع، يك جلدى، ص ١٤١.