اسلام مجموعه بزرگى از نظام‌هاى ارزشى است كه قضاوت و دادرسى در آن نقشى عمده و بر جسته دارد. نگاهى به احوال رسول اكرم (ص) و خلفاى راشدين نشان مى‌دهد كه در ديدگاه آنان امورى نظير نظام، فرماندهى لشكر، مملمت‌دارى و غيره هرگز ارج و ارزشى همدوش اهتمام به دادرسى و رسيدگى به تظلمات نداشته است. به همين جهت در صدر اسلام شخص رسول اكرم (ص) و بعدها خلفاى راشدين كفالت امر قضا را بر عهده داشتند.

جامعه ساده و محدود اسلام بعد از رحلت پيامبر (ص)، به خصوص در زمان خليفه دوم، گسترش يافت و با پيروزى حكومت اسلامى بر امپراطورى‌هاى بزرگى نظير ايران و روم و قسمت‌هايى از اروپاى كنونى، شمال افريقا و مصر- كه هر يك داراى سوابق تاريخى طولانى و سنت‌هاى جا افتاده و پخته‌اى بودند و در درجات متفاوتى از سطوح تمدن قرار داشتند- لزوم منصب قضا براى كشورها و ولايات مفتوحه بيش از پيش احساس شد. خليفه دوم به گواهى تاريخ اولين كسى است كه به اين كار اقدام كرده است.

بعد از او نيز با توجه به گسترش بيش از محدوده حاكميت اسلام، نصب و انتخاب قضات مختلف براى كشورهاى تحت فرمانروايى اسلام بيش از پيش احساس شد.

همان گونه كه گفته شد، اهميت و حساسيت منصب قضا به حدى بود كه شخص رسول اكرم (ص) و بعدها جانشينانش در آن مباشرت مى‌كردند و بعد از پيدايش ضرورت نصب قضات نيز على الاصول متقى‌ترين و باسوادترين فقها و دانشمندان براى تصدى اين‌