وَ ذَلِكَ لَا يَكُوُنُ إلَّا بَعْضَ فُقَهَآء الشِّيعَةِ لَا جَمِيعَهُمْ، فَإنَّهُ مَنْ رَكِبَ مِنَ الْقَبَائِحِ وَ الْفَوَاحِشِ مَرَاكِبَ فَسَقَةِ الْعَآمَّةِ، فَلا تَقْبَلُوا مِنَّا عَنْهُ شَيْئًا وَ لَا كَرَامَةَ.

اين حديثى است كه در جلد دوّم «احتجاج» طَبَرسىّ آمده است و تمام اين حديث در سه صفحه بيان شده است. روايت مفصّل است و داراى دقائق و لطائف و نكاتى است. و حضرت إمام حسن عسكرىّ عليه السّلام، مطالب نفيسه‌اى را در تفسير اين آيه بيان فرموده‌اند.

أمّا شيخ در «رسائل» خود، همه روايت را بيان نكرده است، بلكه به مقدارى از آن كه شامل كلام حضرت إمام جعفر صادق عليه السّلام، در جواب آن رَجُل سائل از نقل حضرت إمام حسن عسكرىّ عليه السّلام ميباشد، اكتفاء نموده است.

«تفسير منسوب به إمام حسن عسكرىّ» گرچه در آن، مطالب غير حقّه‌اى وجود دارد (و إنسان نمى‌تواند بطور كلّى آن كتاب را يقيناً به آن حضرت نسبت دهد؛ چون معلوم است كه: در آن دست برده‌اند و إضافاتى را بدان ملحق كرده‌اند؛ و لذا نمى‌توانيم تمام آن تفسير را مِن حَيثُ الْمجموع معتبر بشماريم.) وليكن إجمالًا در آن رواياتى وجود دارد كه در غايت متانت و دقّت است؛ و از جمله آنها همين روايت است كه داراى مضمونى بسيار عالى و راقى و دقيق است.

اينك إن شآء الله براى اينكه همه مطالب روشن شود، و استدلال مطالب روشن شود، و استدلال حضرت إمام حسن عسكرىّ، و سپس فرمايشات حضرت صادق عليهما السّلام هر كدام محلّ خود را پيدا كنند، ما اين روايت را از أصل «احتجاج» نقل مى‌كنيم.

تفسير حضرت، آيه: وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا أَمانِيَ‌

شيخ طبرسىّ مى‌فرمايد: وَ بِالإسْنادِ الَّذى مَضَى ذِكْرُهُ عَنْ أبى مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِىِّ عَلَيْهِ السَّلامُ فى قَوْلِهِ تَعالَى: «وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا