وَ لَعْنَةُ اللَهِ عَلَى أعْدَآئِهِمْ أجْمَعِينَ مِنَ الآنَ إلَى قِيَامِ يَوْمِ الدِّينِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إلَّا بِاللَهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيمِ‌

بحث پيرامون حديث كميل بن زياد بود، كه خاصّه و عامّه آنرا نقل كرده‌اند. كميل ميگويد: أمير المؤمنين عليه السّلام دست مرا گرفت و به صحرا برد و نفس عميقى كشيد و مطلب را اينچنين شروع فرمود:

يَا كُمَيْلُ! إنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا؛ فَاحْفَظْ عَنِّى مَا أَقُولُ لَكَ!

مدار سخن حضرت در تمام مسائلى كه در اين فقرات براى كميل بيان كرده‌اند، روى علم و عالِم است؛ و مطالبى را كه براى كميل مى‌گويند، راجع به علم و أهمّيّت و درجه علم و كمال علم است.

كميل مرد بزرگى بود؛ و اگر نتوانيم او را از أصحاب درجه أوّل أمير المؤمنين عليه السّلام مانند: ميثَم تَمّار يا حُجْرُ بْن عَدىّ يا رُشَيْد هَجَرىّ يا حبيب بن مظاهر بشماريم، لا أقلّ بايد او را از أصحاب خاصّ و از بزرگان شيعيان أمير المؤمنين عليه السّلام بدانيم. و همين مطالبى را هم كه حضرت به او مى‌گويند، و يا آنچه را كه در جواب از سؤال: مَا الْحَقيقَة؟ (كه حديث معروفى است) بيان مى‌كنند، دلالت بر شخصيّت و بزرگوارى او مى‌كند.

حضرت مى‌فرمايند: اين دلها ظرفهائى است، و بهترين آنها دلى است كه ظرفيّتش بيشتر باشد؛ و ظرفيّت دل به علم است. و در اين زمينه مطالبى را بيان‌