وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَهِ (صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ): مَا وَلَّتْ أُمَّةٌ أَمْرَهَا رَجُلا قَطُّ وَ فِيهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ، إلا لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ يَذْهَبُ سَفَالًا حَتَّى يَرْجِعُوا إلَى مَا تَرَكُوا

[١].

مى فرمايند كه: «رسول خدا (صلَّى الله عليه و آله و سلَّم) فرمود: هيچ امّتى در هيچ وقت، ولايت أمر خود را به مردى نميدهد، در صورتيكه در ميان امّت، أعلمِ از آن شخص وجود داشته باشد، مگر اينكه بواسطه دادن أمر ولايت به غير أعلم، پيوسته أمر آنها به سوى خرابى و تباهى كشيده مى‌شود تا زمانى كه از اين كارشان دست بردارند و از آن راهى كه رفته‌اند برگردند و أمر را به دست أعلم بسپارند.»

و أمّا سند دوّم: أيضاً در «غاية المرام» از شيخ طوسى در «أمالى» مختصرِ همين خطبه را با يك طريق ديگر نقل مى‌كند[٢]. و در آن روايت نيز عين اين عبارت را حضرت إمام حسن مجتبى عليه السّلام از رسول خدا شاهد مى‌آورند.

پس اين دو عبارت، عبارت واحدى است از حضرت إمام حسن مجتبى عليه السّلام. و البتّه أصل اين خطبه را از إمام حسن مجتبى عليه السّلام همه قبول دارند؛ حتّى عامّه هم نقل كرده‌اند. و أمّا اين جملة بخصوص، فقط در روايت «غاية المرام» است كه از شيخ طوسى گرفته، و دو سند هم دارد و هر دو

[١] -«

غاية المرام» طبع سنگى، ص ٢٩٨، حديث ٢٦ أيضاً عين اين عبارت را از حضرت مجتبى عليه السّلام بدون كلمه« قَطُّ» و همراه با ضمير مفرد غائب در كلمه« تَرَكُوا» بطوريكه« تركوه» شده است، حافظ كبير ابن عُقْده، بنا به نقل علّامه أمينى در« الغدير» ج ١، ص ١٩٧ و همچنين شيخ سليمان قندوزىّ در« ينابيعُ المودّة» ص ٤٨٢، باب نودم از تفسير منسوب به أئمّه از أهل البيت الطَّيّبين عليهم السّلام از حضرت جعفرٌ الصّادق از پدرش، از جدّش، از حضرت إمام حسن عليهم السّلام جميعاً، به عين عبارت ابن عقده آورده است

[٢] -«

. غاية المرام» طبع سنگى، ص ٢٩٩، حديث ٢٧