الشّيعة» و مرحوم حاج ميرزا حسين نورى در «مُستدرك الوَسآئل» و همچنين علماى ديگرى كه اين تفسير را معتبر مى‌شمرند و به رواياتش عمل مى‌كنند؛ و بعضى هم آنرا معتبر نمى‌شمرند، و جزء مصادر خودشان قرار نمى‌دهند، مگر بعضى از رواياتى كه خيلى روشن بوده و با عقل سازش داشته باشد و خلافى در آن نبوده و متنش مورد إمضاء باشد كه با اين شرائط آنرا قبول مى‌كنند.

حال بايد تحقيق كنيم ببينيم مطلب چيست؟ و أصل اين تفسير از كجاست؟

بحث پيرامون تفسير حضرت هادى، بنام «تفسير حضرت عسكرىّ عليه السّلام»

تفسيرى بنام حضرت عسكرىّ عليه السّلام در روايات معروف است كه آن را حسن بن خالد برقىّ، برادر محمّد بن خالد و عموى أحمد بن محمّد بن خالد برقىّ (صاحب كتاب «محاسن») نوشته است و يكصد و بيست جلد ميباشد، و آن تفسير را روايت مى‌كند از حضرت إمام هادى علىّ النّقىّ عليه السّلام. (حضرت هادى هم به عسكرىّ معروف بودند؛ چون اين أئمّه را در ميان «عسكر» نگه مى‌داشتند و تمام آن لشكر مواظب آنها بودند؛ لذا هم ايشان و هم حضرت إمام حسن عسكرىّ به «عسكرىّ» معروفند.) و آن تفسير الآن هيچ در دست نيست؛ و تفسير خيلى مفصّل و معتبرى بوده است و راويش هم كه حسن بن خالد برقىّ است، شخصى ثقه و در سلسلة رُوات صحيح واقع است و بزرگان از أعلام هم او را توثيق كرده‌اند؛ و جاى شكّ و شبهه نيست.

تفسير ديگرى است كه به همين نام معروف است و آن، تفسير معروفى است كه تفسير سوره «حمد» و مقدارى از سوره «بقره» مى‌باشد. اين تفسير را كه يك جلد بيشتر نيست و چندين بار هم طبع شده است، مرحوم صدوق روايت مى‌كند از محمّد بن قاسم جرجانى أسترآبادى، از دو نفر ديگر كه آن دو نفر از پدرانشان، و پدرانشان از حضرت إمام حسن عسكرىّ عليه السّلام روايت مى‌كنند. و اينك سخن در اين تفسير، و رواياتى است كه در آن وارد شده است.

بعضى اين تفسير را با آن تفسير بواسطه مناسبت و مشابهت لفظ عسكرىّ‌