كه أنوار ملكوت در قلبش تجلّى كرده، و از حبّ دنيا در حَضيض ناسوت، خود را خارج نموده، و سينه‌اش به نور إسلام مُنْشَرِح شده، و قلبش براى قبول و تلقّى نَفَحاتِ سُبحانيّه، از عالم جَبَروت اتّساع يافته است، و از أهل توحيد شده و در عالم لاهوت وارد گرديده است.»

اين عالِمى است كه عالم بِالله است؛ وَ عَرَفَ رَبَّهُ بِرَبِّه؛ خدا را به خدا شناخته است. وَ عَرَفَ الْخَلْقَ بِرَبِّه؛ و خلق خدا را به خدا شناخته است؛ مخلوقات را به خدا شناخته است؛ و نيز فانى در ذات خدا شده و باقى به بقاء خدا گرديده است؛ و در ميان خلق خدا، به حقّ سير كرده و أسفار أربعة او تمام شده است. وَ هُوَ الْعالِمُ بِاللَهِ وَ بِأَمْرِاللَه؛ اين شخص، هم عالم به خدا و هم عالم به أمر خداست.

مُفاد: مَجَارِىَ الامورِ وَ الاحْكَامِ؛ و مُفاد أمين در حلال و حرام‌

و اينان همان علمائى هستند كه حضرت سيّد الشّهداء عليه السّلام، در اين خطبه إشاره فرمود كه:

بِأَنَّ مَجَارِىَ الامُورِ وَ الاحْكَامِ عَلَى أَيْدِى الْعُلَمَآء بِاللَهِ، الامَنَآء عَلَى حَلالِهِ وَ حَرَامِهِ.

علماء بِاللَه و امناء بر حلال و حرام خدا، يعنى أفراد پاسدارى كه در جنبه عالَم بقاء، أسفارشان تمام شده است؛ و علم به أحكام و سياسات پيدا كرده‌اند، و در دو مرحله علم بالله و علم بأمر الله، حائز مقام وحدت در كثرت و كثرت در وحدت مى‌باشند. بنابراين علماء بالله و بأمر الله همان أفرادى هستند كه به مزيد لطف پروردگار اختصاص يافته‌اند؛ و پروردگار، ايشان را در حرم قدس خود داخل كرده و از صافىِ علم زلال خود آنها را إشراب فرموده و از علوم اصطلاحيّه نيز آنها را عالم نموده و به آنها فهمانده است، أمّا: بِنورٍ إلَهىٍّ عَنْ تَحْقيقٍ وَ شُهود.

آيات دالّه بر لزوم نور و فرقان إلهىّ براى مقام ولايت‌

اينها علوم تفكيريّه و رسميّه را نه تنها از نقطة نظر خواندن و حفظ كردن و ياد گرفتن و پس دادن، بلكه همين علوم تفكيريّه و علوم رسميّه را عَنْ تحقيقٍ و شهود ياد گرفته‌اند. و خداوند در قرآن مجيد مى‌فرمايد: أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ‌