گوئى سوگند به خدا اين عَلَمُ الهُدَى است! و اگر گوش فرا دهى به آنچه در هنگام تفسير قرآن كريم به زبان آرد، فراموش مى‌كنى آنچه در ذهن دارى، و چنين مى‌پندارى كه گويا اين همان كسى است كه خداوند قرآن را بر او فرستاده است! (ميدانيد چه مى‌گويد؟ ميگويد: وقتى كه تفسير قرآن مى‌كند، تو فراموش ميكنى كه قرآن بر پيغمبر فرود آمده است؛ بلكه خيال ميكنى كه أصلًا قرآن بر او نازل شده است!) خانه مَيمون و مبارك او در اين زمان فعلًا محلّ فرود آمدن و بارانداز علماى أعلام، و مَلْجأ و مَفزَع استادان فنون، از فضلاى عظام است.

بحرالعلوم بعد از استاد علّامه وحيد، دامَ عَلاهُما، پيشوا و سالار پيشوايان عراق، و بزرگ و سرپرست فضلاء بطور إطلاق است. علماى عراق همگى به سوى او رو آورده و او را ملجأ خود قرار داده‌اند. و عُظماى از عُلماء أعلام از او أخذ علوم مى‌كنند.

بحرالعلوم همانند كعبه‌اى براى عراق است، كه براى استفاده از صحبتش طىّ مراحل و قطع منازل مى‌نمايند. اقيانوس موّاجى است كه كرانه‌اى براى آن يافت نميشود. بعلاوه كرامات باهره و آثار و آيات ظاهره‌اى كه از او به ظهور پيوسته است، بر كسى پوشيده نيست»[١]

اين مطالب را بو علىّ كه معاصر بحرالعلوم بوده است در «منتهى المقال» به نقل صاحب «روضات» ذكر ميكند. حال آيا جا دارد كه ما بگوئيم: اين مرد هنوز به كمال نرسيده است؟! پس إسلام براى چه آمده است؟! آيا درست است كه بگوئيم: إسلام آمده است براى اينكه همه را

هَمَجٌ رَعَاعٌ‌

تربيت كند؟! يا بگوئيم: همه أفرادى كه‌

مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ نَجَاة

هستند، بايد ناقص بميرند؟!

ما در اينجا به مجلسى رَحمةُ اللَه عليهِ رَحمةً واسعَه- با اينكه ايشان جدّ

[١] -«

روضات الجنّات» طبع سنگى، ج ٢، ص ١٣٨؛ و از طبع حروفى، ج ٧، ص ٢٠٣