عمر خويش را در اين شهر گذرانيدند.[١] مكتب كلامى اعتزال، در اين شهر به رشد و تكوين رسيد و تأسيس نخستين مراكز رسمى علمى و پژوهشى در اين شهر چهره‌اى كاملا علمى بدان داد. بيت الحكمه مأمون عباسى در بغداد، مهم‌ترين مركز فعاليت‌هاى علمى غيردينى در سراسر جهان اسلام آن روزگار به‌شمار مى‌رفت و در همين نهاد و در همين شهر بود كه شمار زيادى از كتاب‌هاى دانشمندان قديم يونان و ايران به زبان عربى ترجمه شدند. مساجد اين شهر، به ويژه مسجد جامع منصورى را، كه مكان برگزارى مجالس درسى بود، مى‌توان دانشگاه‌هاى اسلامى اين دوره تلقى كرد. به‌زودى با رونق گرفتن كار ترجمه و تأليف، و نيز توسعه صنعت كاغذسازى (در خود شهر بغداد كارخانه كاغذسازى وجود داشت)، بغداد به صورت بازار پررونق كتاب درآمد و كتاب‌فروشى‌ها و كاغذفروشى‌هاى متعددى در اين شهر پديد آمدند كه كارشان علاوه‌بر فروش كاغذ و كتاب، نسخه‌بردارى و تكثير كتاب‌هاى موردنياز اهل علم نيز بود. بدين ترتيب با گرد آمدن همه عناصر مؤثر در وضعيت علمى و فرهنگى يك جامعه در بغداد، اين شهر به بزرگ‌ترين مراكز علمى جهان اسلام مبدل شد.

پيش از احداث شهر بغداد، دو شهر اسلامى عراق، كوفه و بصره، حوزه‌هاى علمى فعال در عراق بودند كه، اگرچه در كنار عظمت و شكوه بغداد از اهميت آن‌ها كاسته شد، ليكن در اين عصر هنوز به‌عنوان دو مركز علمى كه همواره داراى گرايش‌ها و انديشه‌هاى متعارض بودند، شناخته مى‌شدند. گذشته از گرايش‌هاى حزبى و سياسى، كوفه با گرايش شديد شيعى و خارجى‌گرى و بصره با تمايلات عثمانى و اموى، مشرب‌هاى كلامى (البته متأثر از همان گرايش‌هاى حزبى و سياسى) و مكتب‌هاى ادبى اين دو شهر نيز پيوسته در جدال و منازعه با يكديگر

[١] - ر. ك: ابن خلكان. وفيات الاعيان، ج ١، ص ١٧ ذيل شرح احوال احمد بن حنبل.