اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٣٣٤
اماميه، كتابهايى در اين باب به رشته تحرير درآوردند كه پيشتر به آنها اشاره گرديد. در اين عصر نيز باتوجه به حساسيت اين موضوع، كتابهاى چندى تأليف شد. از اولين اين آثار كتاب الغيبه عبد اللّه بن جعفر حميرى است[١] كه نجاشى از آن با عنوان الغيبة و الحيره نام برده است.[٢] سلامة بن محمد (م ٣٣٩ ق)، كتاب خود را با عنوانى مشابه، كتاب الغيبه و كشف الحيره ناميد.[٣] تأليف كتابهايى از اين قبيل، حاكى از دشوارى مسأله امامت در اين عصر است و هدف از تأليف آنها رفع اين مشكل و ايجاد آگاهى كامل نسبت به موضوع امامت بود.
از مهمترين كتابها در موضوع غيبت، كتاب الامامة و التبصرة من الحيره نوشته ابن بابويه قمى است. وى در اين كتاب، ضمن بررسى مسأله امامت و تأكيد بر ضرورت وجود امام در هر زمان، درصدد ردّ و ابطال عقايد فرقههاى مختلف شيعه، مثل واقفيه در باب غيبت برآمده و در نهايت، به منظور اثبات امامت حضرت مهدى و غيبت وى، به نقل روايات مربوطه پرداخته است. از آنجايىكه ابن بابويه خود محدث بود، كتاب او كتابى روايى مىباشد كه آنرا به ذكر روايات در ابواب مختلف موردنظر اختصاص داده است.[٤] از كتابهاى ديگر در همين موضوع، بايد به نوشته على بن محمد رازى، معروف به علان كلينى، با نام اخبار ٩ القائم اشاره كرد.[٥] چنانكه از نام كتاب پيداست، وى گزارشهايى را درباره امام دوازدهم در كتابش گردآورده بود كه بهطور قطع به مسأله غيبت هم اشاره داشت.
نكتهاى كه كتاب و اطلاعات او را از اهميت بيشترى برخوردار مىسازد، اين است كه وى از طريق مكاتبه با امام عليه السّلام در ارتباط بود.[٦] يكى از عالمان موثق شيعه در
[١] - طوسى، الفهرست، ص ١٦٨.
[٢] - نجاشى، رجال، ص ٢١٩.
[٣] - همان، ص ١٩٢.
[٤] - ر. ك: ابن بابويه، الامامة و التبصرة فى الحيره.
[٥] - نجاشى، همان، ص ٢٦١.
[٦] - همان.