مكتب حديثى شيعه مكتبى ديرپا و اصيل بود كه حيات خود را با ظهور اسلام آغاز كرد. احاديث معصومين همواره منبع دانش شيعيان و فصل الخطاب در مسائل اختلافى بوده است. در عصر غيبت على‌رغم عدم دسترسى مستقيم به امام عليه السّلام شيعيان، به جهت در اختيار داشتن انبوه احاديثى كه در طى سال‌هاى متمادى گردآورده بودند و يا روايت مى‌كردند، از منابع علمى ممتازى برخوردار بودند. محدثان با استناد به احاديثى كه از پرداختن به كلام نهى كرده‌اند، توجه به اين علم و بهره‌گيرى از آن را ضرورى نمى‌ديدند و از آن نهى مى‌نمودند. بخشى از اين احاديث را شيخ صدوق، شاخص‌ترين چهره مكتب حديثى قم و پرورش‌يافته اين عصر، در پايان كتاب التوحيد خود ذكر كرده است.[١] به عقيده محدثان، تنوّع موضوعى احاديثى كه بر تمامى ابواب اصول و فروع و ... اشتمال داشت، مى‌توانست آن‌ها را در پاسخ‌گويى به مسائل و مشكلات علمى يارى دهد.

راويان احاديث ائمه عليهم السّلام كه فقيهان شيعه نيز از ميان آن‌ها ظهور مى‌كردند، در همه شهرهاى شيعه‌نشين و حوزه‌هاى علمى شيعه حضور داشتند، با اين حال شهر قم را مى‌توان مركز مكتب حديثى شيعه در اين عصر برشمرد كه هيچ‌گونه گرايش كلامى در آن وجود نداشت. اين امر را بايد ناشى از پاى‌بندى عالمان قمى به مكتب اهل بيت و نيز تشيع يكپارچه مردم قم دانست كه صاحبان ملل و نحل و پيروان ساير فرق شيعى و غيرشيعى در آن حضور نداشتند. مادلونگ، اسلام شناس آلمانى در اين‌باره گفته است:

شيعيان قم در وفادارى به امامت دوازده امام باقى ماندند و هيچ‌گونه اشتقاق فطحى يا واقفى در ميان تعداد بى‌شمار محدثان امامى اين شهر ياد نشده است ....[٢]

[١] - صدوق، كتاب التوحيد، فصل آخر.

[٢] - ر ك: جعفريان، تاريخ تشيع در ايران، ج ١، ص ٢٠٩، به نقل از مقاله مادلونگ، كيهان انديشه، ش ٥٢، ص ١٥٢.