بيشترين استادان و مشايخ وى از علماى شيعه ماوراء النهر و خراسان بودند كه مشهورترين ايشان محمد بن مسعود عياشى، احياگر مكتب علمى شيعه در سمرقند بود. كشّى از شاگردان خاص عياشى محسوب مى‌شود. از ديگر مشايخ او در اين حوزه، حمدوية بن نصير كشّى و ابن قتيبه نيشابورى هستند. وى هم‌چنين از محضر علمى برخى استادان مكتب قم، مانند ابن قولويه و سهل بن زياد آدمى رازى و بسيارى ديگر بهره گرفت. شيخ طوسى وى را به‌عنوان دانشمندى مورد اعتماد و استاد در رجال و اخبار توصيف كرده است.[١] كشّى ظاهرا تصانيف عديده‌اى داشته، كه معروف‌ترين آن‌ها و تنها كتاب او كه از تطاول روزگاران مصون مانده، كتاب رجال مى‌باشد. اين كتاب كه اثرى سترگ و پر مطلب، ليكن بدون ترتيبى معين بوده، توسط شيخ طوسى پيرايش و ويرايش شد و با افزودن اضافاتى بدان، با نام اختيار معرفة الرجال بازنويسى گرديد. آن‌چه از كتاب كشّى به دست ما رسيده همين مقدار است و اصل كتاب از بين رفته است. در هرحال اين كتاب، قديمى‌ترين منبع رجالى شيعى مى‌باشد كه برجاى مانده و حاوى اطلاعات ارزنده‌اى و يكى از چهار كتاب رجالى متقدم شيعه به شمار است.[٢]

ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى (٢٣٧- ٣١١ ق)

وى بزرگ متكلمان اماميه در بغداد و شخصيت ممتاز ايشان بود و در زمان خويش بر همه دانشمندان خاندان نوبختى تقدم داشت.[٣] در مجلس او، متكلمان بغداد گرد مى‌آمدند و به بحث و نظر مى‌پرداختند. ابو سهل، كاتبى بليغ و شاعرى توانا محسوب مى‌شد و در دستگاه خلافت عباسى مقامات ادارى داشت، ليكن اعتبار و شهرت او به سبب فرهيختگى‌اش در علم كلام بود. موقعيت خاص وى در

[١] - طوسى، رجال، ص ٤٩٧ و همو، الفهرست، ص ٤٠٣.

[٢] - ر ك: همو، اختيار معرفة الرجال.

[٣] - همو، الفهرست، ص ٣١.