گفته است كه مردم قم شيعيان غالى هستند[١] و اصطخرى نيز در كتاب خود اظهار داشته است كه اكثريت مردم آن شيعه مذهبند.[٢] بر همين اساس در تحقيقات جديد نيز از شهر قم به‌عنوان يكى از شهرهاى مهم شيعى در اين قرن، قرن چهارم، ياد شده است.[٣] روابط گسترده شيعيان قم با امامان عليهم السّلام حكايت از اين دارد كه از نيمه قرن دوم هجرى، اين شهر مهم‌ترين مركز تشيع در نواحى شرقى بوده است.

روايات متعددى از ائمه عليهم السّلام از جمله امام صادق عليه السّلام در فضيلت قم و اهل آن بيان شده كه نشان‌دهنده اهميت اين شهر و جايگاه مردمش در جامعه شيعه مى‌باشد.

در روايتى امام صادق عليه السّلام چنين فرموده است: قم سرزمين ما و شيعيان ماست.[٤] همين‌طور نقل شده است كه امام عسكرى عليه السّلام براى مردم قم و آبه (آوه) نامه نوشت و براى آنان آرزوى هدايت الهى كرد.[٥] گروه‌هايى از شيعيان قم و يا نمايندگانى از ايشان براى ديدار با امام عليه السّلام و دريافت پاسخ سؤالاتشان به سامرا مى‌آمدند.[٦] در آخرين سال‌هاى حيات امام عسكرى عليه السّلام بود كه گروهى از معتمدين قم، كه برخى از اصحاب نزديك امام نيز به شمار مى‌رفتند و براى ملاقات با آن حضرت به سامرا آمده بودند، موفق شدند با فرزند ايشان، امام دوازدهم (عج) نيز ديدارى داشته باشند و امام عسكرى عليه السّلام در اين ديدار حضرت مهدى (عج) را به آنان معرفى نمود.[٧]

تشيع يكپارچه مردم قم، در تمام ممالك اسلامى شناخته شده بود و دليل‌

[١] - مقدسى، احسن التقاسيم، ص ٣٩٥.

[٢] - اصطخرى، المسالك و الممالك، ص ٢٠٩.

[٣] - ر. ك: آدام متز، تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى، ج ١، ص ٧٧.

[٤] - قمى، سفينة البحار، ج ٢، ص ٤٤٧.

[٥] - همان.

[٦] - صدوق، همان، ص ٤٧٦.

[٧] - همان، ص ٣٨٤ و ص ٤٠٧.