مدائن: در شهر مدائن‌[١] نيز شمارى از شيعيان زندگى مى‌كردند. در منابع مختلف از حضور شيعيان در اين شهر سخن به ميان آمده است. حضور شيعيان در مدائن به دهه‌هاى نخستين تاريخ اسلام بازمى‌گردد. حضور برخى از شيعيان ممتاز صدر اسلام در اين شهر، احتمالا در توسعه تشيع در آن بى‌تأثير نبود. سلمان فارسى (م ٣٥ يا ٣٦ ق)، كه از شيعيان طبقه اوّل است و در فتح عراق شركت داشت از طرف سعد بن ابى وقاص به حكومت آن‌جا گمارده شد كه بعدها انتصاب وى مورد پذيرش عمر قرار گرفت. برخى منابع نيز بدون اين‌كه به‌طور مشخص از زمان و دوره حكومت سلمان در مدائن سخن بگويند، از وى به‌عنوان امير مدائن نام برده‌اند.[٢] به‌هرحال وى مدت‌ها، احتمالا تا زمان وفاتش، بر اين شهر امارت داشت و حضور او در اين شهر با ويژگى‌هاى اخلاقى و فضايلى كه دارا بود مردم را به تشيع متمايل مى‌ساخت. شواهد تاريخى ديگرى نيز حاكى از وجود شيعيان در اين شهر در همان روزگار است. از آن جمله مى‌توان به سفر امام حسن عليه السّلام به اين شهر به منظور گردآورى سپاه براى نبرد با معاويه اشاره كرد. امام عليه السّلام در اين سفر در خانه مسعود ثقفى، عموى مختار ثقفى، سكونت گزيد.[٣] احتمالا انتخاب خانه او به اين سبب بود كه وى از چهره‌هاى ممتاز شيعه در مدائن به شمار مى‌رفت.

جداى از اين، نفس حركت امام به سوى مدائن براى جمع‌آورى نيرو مى‌تواند دليل بر وجود شيعيان در اين شهر باشد. در دو دهه بعد، حضور پررنگ‌ترى از شيعيان مدائن را در قيام توابين مى‌بينيم كه گروهى از ايشان به رهبرى سعد، پسر حذيفة

[١] - مدائن پايتخت ساسانيان بود كه در سال ١٦ ق به دست مسلمانان، فتح شد. ر. ك: طبرى، تاريخ طبرى، ج ٣، ص ١١٦.

[٢] - مسعودى، مروج الذهب، ج ١، ص ٦٦٣.

[٣] - طبرى، همان، ج ٤، ص ٣٤٥.