انگيزه‌هاى مذهبى به همراه وجود روايات مربوط به غيبت در بين شيعيان، گروهى از نويسندگان شيعى را بر آن داشت تا كتاب‌هايى در موضوع غيبت تدوين كنند كه همانند اغلب كتاب‌هاى اين دوران مجموعه‌اى از احاديث پيامبر و ائمه عليهم السّلام را دربر داشتند. تدوين اين كتاب‌ها به نوبه خود به شيوع انديشه غيبت در بين شيعيان كمك مى‌كرد، هرچند كه شمارى از اين آثار از سوى پيروان فرقه‌هاى منحرف شيعه عرضه مى‌گرديد. در واقع اولين نمونه اين كتاب‌ها به وسيله برخى سران واقفيه و به منظور اثبات مدعاى خود درباره غايب شدن امام هفتم عليه السّلام نوشته و در آن ضمن بيان روايات منقول از امامان، به طرح مسأله غيبت پرداختند.

على بن حسن طائى معروف به طاطرى از اصحاب امام هفتم عليه السّلام بود كه بعدها از سران واقفيه گرديد. وى در عقيده خود استوار بود و اصول مذهب واقفيه را به شاگردش حسن بن سماعه آموخت. طاطرى داراى تأليفات بسيارى بود كه شيخ طوسى آن‌ها را بيش از سى كتاب دانسته است.[١] از آن جمله كتابى در موضوع غيبت بود كه احتمال دارد بعدها اساس كار ديگر نويسندگان واقفى قرار گرفته باشد؛ ولى شاگرد او ابن سماعه، به گفته نجاشى، از او روايت نكرده است.[٢] ابن سماعه (م ٢٦٣ ق)، خود يكى از سران مشهور واقفيه بود كه اصول مذهب خود را از على بن حسن طاطرى فراگرفت. او نيز تأليفات بسيارى داشت كه شيخ طوسى شمار آن‌ها را هم سى كتاب دانسته است. وى هم‌چنين كتابى در باب غيبت نوشته بود[٣] و گويا به جهت وثاقت و تبحرش در فقه و تصنيفات خوبى كه داشت‌[٤] علماى‌

[١] - ر. ك: نجاشى، الرجال، ص ٢٥٤؛ طوسى، الفهرست، ص ٢٧٢.

[٢] - نجاشى، ص ٢٥٥.

[٣] - نجاشى، همان، ص ٤١؛ طوسى، همان، ص ١٣٣. او تعصب شديدى در مذهب خود و عنادبسيارى با اماميه داشت. نجاشى يك مورد از تعصب او در مواجهه با اماميه و امام حسن عسكرى عليه السّلام را نقل كرده است.

[٤] - نجاشى او را توثيق كرده و شيخ طوسى تصنيفات او را عالى و فقاهتش را پاكيزه دانسته است. ر. ك: همان‌ها.