شهر كوفه باتوجه به شرايط و موقعيت خاص سياسى و اجتماعى خود، داراى جوّ علمى ناهمگون و غير يك‌دستى بود. چنان‌كه اشاره شد، تشيع ابتدا در قالب سياسى خود در اين شهر بروز كرد و همين ويژگى بود كه تأثير آن همواره در چهره اجتماعى و مذهبى اين شهر به چشم مى‌خورد. عدم ثبات عقيدتى از خصوصيات بارز كوفيان به شمار مى‌رفت كه از قديم به آن شناخته شده بودند و همين امر موجب گرديده بود تا شهر كوفه جوّ ناآرامى داشته و از ابتدا محل درگيرى‌هاى عقيدتى و گرايش‌هاى افراطى و تفريطى باشد. بخش عمده گرايش‌هاى افراطى و غلوآميز شيعى، برخاسته از همين شهر بود.[١]

اين گرايش‌ها، با سابقه ديرينه‌اى كه در اين شهر داشت، همچنان در عصر غيبت نيز مشاهده مى‌شد. در ميان عالمان و محدثان كوفى اين عصر، به نام كسانى برمى‌خوريم كه به غلو و ارتفاع، متهم و يا مشهور بودند، مانند على بن احمد كوفى (م ٣٥٢ ق) كه كتاب‌هاى بسيارى نيز تأليف كرد[٢] و محمد بن على بن ابراهيم صيرفى كه وقتى به قم آمد، به سبب همين امر او را از شهر بيرون راندند.[٣] كوفه هم‌چنين محل پيدايش بسيارى از فرقه‌هاى شيعى چون زيديه و خطابيه و واقفيه و ... بود و در عصر غيبت نيز اكثر محدثان و بزرگان زيدى و واقفى و فطحى در كوفه حضور داشتند. به‌طور مثال على بن حسن طاطرى، از سران بسيار متعصب واقفيه، ساكن كوفه بود و كتاب‌هاى متعددى در حمايت از مذهب خود نوشته بود.[٤]

[١] - شهر كوفه محل ظهور و مركز تجمع غاليان بود. اولين فرقه، گروهى از غلات بودند كه در زمان امام على عليه السّلام در اين شهر ظهور كردند و سپس در زمان امام صادق عليه السّلام خطابيه و مغيريّه، پيروان ابن ابى الخطاب و سعيد بن مغيره، خطرناك‌ترين غاليان پديد آمدند.

[٢] - تفرشى، نقد الرجال، ج ٤، ص ٢٦٩.

[٣] - نجاشى، همان، ص ٢٦٦.

[٤] - طوسى، همان، ص ٣٩١.