اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى - حسين زاده شانه چى، حسن - الصفحة ٢٠
٢. ١. منابع غيراختصاصى
منابع غيراختصاصى، كه در موضوعات مختلف نوشته شدهاند و بهطور خاص به بحث مهدويت و غيبت نپرداختهاند، مكمل اطلاعات منابع اختصاصى هستند.
اين تأليفات شامل كتابهاى سيره، مناقب، رجال و فهرستها و مجموعههاى روايى مىباشند. از كتب سيرهاى مىتوان چند مورد شاخص را نام برد كه الارشاد مفيد از جمله آنها است؛ اگرچه اطلاعات مربوط به امام مهدى (عج) و رويدادهاى عصر غيبت در اين كتاب چندان زياد نيست، با اين حال نبايد آنها را از نظر دور داشت، چنانكه همين مطالب، مورد استفاده و توجه نويسندگان بعدى قرار گرفت، از جمله فضل بن حسن طبرسى (م ٥٤٨ ق) در كتاب اعلام الورى خود، كه با فاصله نسبتا زيادى از الارشاد نوشته شده است. در فصلى جداگانه به ذكر ارتباطات شيعيان با امام عليه السّلام و بالعكس پرداخته است كه بيشتر مطالب آن منقول از شيخ صدوق و كلينى مىباشد. از ديگر كتب سيرهاى، كشف الغمه على بن عيسى اربلى (م ٦٩٣ ق) را بايد نام برد كه اگرچه با فاصله زمانى زيادى از غيبت صغرى نوشته شده؛ اما از منابع معتبر سيرهاى به شمار مىرود و اطلاعات آن در باب مهدويت قابلتوجه و برگرفته از منابع پيشين است.
در ميان كتب مناقب نيز آثار قابل توجهى در اين خصوص وجود دارند كه كتاب كفاية الاثر نوشته على بن محمد خزاز قمى، نويسنده قرن چهارم هجرى، از اولين اين آثار به شمار مىرود كه باقى مانده است. نويسنده پس از ذكر فضايل و سيره يازده امام، رواياتى درباره حضرت مهدى (عج) مىآورد كه اطلاعات زيادى درباره وقايع عصر غيبت به دست مىدهد. در اين زمينه كتاب المناقب ابن شهر آشوب مازندرانى مطالب بيشترى دارد؛ اما بيشتر از همه، كتاب الخرائج و الجرائح قطب الدين راوندى (م ٥٧٣ ق) اطلاعاتى را درباره اوضاع شيعيان در